Η μελαγχολία του κλειστού σπιτιού όπου έζησε ο Μάνος Χατζιδάκις

• Αθανασιος Παλιουρας - Ομότιμος καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

ΠΟΛΗ. Στην οδό Κωνσταντίνου Μάνου 3 στο Παγκράτι, σ’ ένα στενό δρόμο που ενώνει την Υμηττού με τη Δαμάρεως, βρίσκεται έρημη και ακατοίκητη διώροφη οικοδομή, από αυτά τα «αρχοντικά» του Μεσοπολέμου, που προτιμούσε η αστική τάξη της Αθήνας, όταν βέβαια το Παγκράτι με τις μονοκατοικίες και τους κήπους συναγωνιζόταν την Κυψέλη σε ομορφιά και ποιότητα ζωής. Σ’ αυτό το σπίτι έμεινε ο Μάνος Χατζιδάκις 26 ολόκληρα χρόνια, από το 1936 μέχρι το 1962. Αν ξαναφέρουμε στη μνήμη μας τη χρονολογία γέννησής του, Ξάνθη 23 Οκτωβρίου 1925, διαπιστώνουμε πως σ’ αυτό το σπίτι ο Μάνος ήρθε 11 χρονών και το άφησε όταν ήταν 37 ετών, όταν δηλαδή είχε αρχίσει η μεγάλη του «μουσική άνοιξη».
Οταν έμενε σ’ αυτό το σπίτι, σε συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο και το Θέατρο Τέχνης, έγραψε τη μουσική για πολλές αρχαίες τραγωδίες και κωμωδίες (Αγαμέμνων και Χοηφόρες 1950, Μήδεια και Εκκλησιάζουσες 1956, Λυσιστράτη 1957, Κύκλωπας και Ορνιθες 1959) και για πολλά σύγχρονα έργα (Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα 1945, Ματωμένος Γάμος 1947, Λεωφορείον ο πόθος 1948, Ο κύκλος με την κιμωλία 1956, Το γλυκό πουλί της νιότης 1959, Παραμύθι χωρίς όνομα 1959, Ευρυδίκη 1960) αλλά και Αμλετ 1955.
Από το 1951 συνεργάζεται με το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου όπου γράφει τα τέσσερα μπαλέτα: Μαρσύας, 1950, Εξι λαϊκές ζωγραφιές, 1951, Το καταραμένο φίδι, 1951 και Ερημιά, 1958. Τότε έγραψε και τη μουσική για πολλές ελληνικές ταινίες, που η φήμη τους απλώθηκε έξω από την Ελλάδα όπως Στέλλα, 1955, Δράκος, 1956, America America, 1962. Το 1960 παίρνει το βραβείο Oscar για το τραγούδι του τα Παιδιά του Πειραιά.
Από το 1962 μέχρι το 1994 (15 Ιουνίου) ο Μ. Χ. έζησε πότε στη Νέα Υόρκη και περισσότερο στην Αθήνα και ακατάπαυστα εμπλούτιζε την ελληνική και παγκόσμια μουσική παλέτα με σειρά αριστουργημάτων του. Τώρα που η «Κ» παρουσίασε τη σημαντική συλλογή του έργου του, ξανάρχεται στην επιφάνεια η μελαγχολία του κλειστού σπιτιού, όπου κάποτε ένας μεγάλος ονειρευόταν τον κόσμο μέσα από μουσικούς «δρόμους ονείρων». Το 1996 επί δημαρχίας Δημήτρη Αβραμόπουλου στήθηκε αναμνηστική πλάκα στον τοίχο αυτού του σπιτιού. Μ’ αυτή δεν τιμάται μόνο ο Μ. Χατζιδάκις. Αναδεικνύεται η ιστορική μνήμη το ελληνικού λαού. Που στις δίσεκτες μέρες που περνάμε, της λιτότητας, της φτώχειας και της κατάθλιψης την έχουμε απόλυτα ανάγκη. «Οταν σας βρει το κακό, αδερφοί μου, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη (Ο. Ελύτης). Και Μάνο Χατζιδάκι, θα πρόσθετα.

Μελωδικό αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο

Διήμερο αφιέρωμα στον ποιητή - στιχουργό Νίκο Γκάτσο, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, πραγματοποιείται (23, 24/1, 8.30 μ.μ.), στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Θα παρουσιαστεί ένα απάνθισμα τραγουδιών του, μελοποιημένων από τους σημαντικότερους Ελληνες συνθέτες και καινούρια. Θα τραγουδήσουν η Μαρία Φαραντούρη - με το «Ματωμένο φεγγάρι» σε στίχους Γκάτσου και μουσική Θεοδωράκη ξεκίνησε την καριέρα της - και ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, που θα παρουσιάσει για πρώτη φορά τα καινούρια τραγούδια του, σε στίχους Ν. Γκάτσου. Συμμετέχουν, επίσης, «ο τελευταίος τραγουδιστής του Μάνου Χατζιδάκι», Βασίλης Γισδάκης, η πιανίστα Ντόρα Μπακοπούλου και μουσικό σύνολο, σε διεύθυνση του Μίλτου Λογιάδη.

 

Το πρόγραμμα της συναυλίας - «ένας χαιρετισμός στο δάσκαλο κι ένα μικρό αντίδωρο στα συναισθήματα που μας προσέφερε εκείνος με τους στίχους του», όπως σημειώνει η Μ. Φαραντούρη - περιλαμβάνει κομμάτια από περίφημους κύκλους τραγουδιών των Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Ξαρχάκου, Μούτση, Χάλαρη και τις συνθέσεις του Αλκίνοου Ιωαννίδη. Ανάμεσα στους στίχους του, που γράφτηκαν κυρίως πάνω σε μελωδίες, περιλαμβάνονται και εκείνοι για έργα του παγκόσμιου δραματολογίου («Λεωφορείον ο πόθος» του Τ. Ουίλιαμς, «Ματωμένος γάμος» του Φ. Γκ. Λόρκα κ.ά.) και της διεθνούς κινηματογραφίας («Αμέρικα-Αμέρικα» του Ελία Καζάν, «Ρεμπέτικο» του Κώστα Φέρρη).

Ο Μάνος Χατζιδάκις συναντά την τζαζ

ΙΣΜΑ Μ. ΤΟΥΛΑΤΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τετάρτη 12 Ιανουαρίου 2011

 

 

Την τζαζ διάσταση στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι επιχειρούν ν΄ανιχνεύσουν η Καμεράτα-Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τον Μίλτο Λογιάδη και το Κουιντέτο του Δημήτρη Καλαντζή (φωτ. αρχείου)

Την τζαζ διάσταση στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι επιχειρούν ν΄ανιχνεύσουν η Καμεράτα-Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τον Μίλτο Λογιάδη και το Κουιντέτο του Δημήτρη Καλαντζή, στην κοινή τους εμφάνιση στην αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών το Σάββατο, 15 Ιανουαρίου (στις 20.30). Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα συνάντηση η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο των «Μετατροπιών», του νέου ετήσιου κύκλου προγραμμάτων που συνδιοργανώνουν το Μέγαρο και η Καμεράτα η έναρξη του οποίου έγινε τον Οκτώβριο του 2010 με το «Καφέ Τσίμερμαν».

Στην προκειμένη περίπτωση, ο Δημήτρης Καλαντζής - πιανίστας ο οποίος κινείται με άνεση τόσο στον χώρο της κλασικής μουσικής όσο και της τζαζ- και ο Γιάννης Αντωνόπουλος οι οποίοι υπογράφουν τις ενορχηστρώσεις των έργων, έσκυψαν με δημιουργική και πρωτότυπη διάθεση επάνω στις παρτιτούρες πολυτραγουδισμένων και πολυαγαπημένων μελωδιών του αείμνηστου Μάνου: «Περλιμπλίν και Μπελίσα», «Το τραγούδι του δρόμου», «Πόλη μαγική», «Dedication», «Το φεγγάρι είναι κόκκινο», «Πές μου μια λέξη», «Το βαλς του αποχαιρετισμού», «Οδοιπόρος», «Θάλασσα πλατειά», «Μια Παναγιά», «Η μπαλάντα των αισθήσεων και των παραισθήσεων».

Για την πραγματοποίηση της συναυλίας, η Καμεράτα - η οποία το 2011 συμπληρώνει 20 χρόνια ζωής- συμπράττει με τους διακεκριμένους Ελληνες jazzmen του συγκροτήματος του Δημήτρη Καλαντζή: τον Τάκη Πατερέλη (σαξόφωνο), τον Ανδρέα Πολυζωγόπουλο (τρομπέτα και φλικόρνο), τον Γιώργο Γεωργιάδη (μπάσο), τον Αλέξανδρο - Δράκο Κτιστάκη (τύμπανα) και, βεβαίως, τον ίδιο τον Δημήτρη Καλαντζή (πιάνο). Το κουιντέτο εκπέμπει το δικό του ιδιαίτερο σήμα στον χώρο της ελληνικής τζαζ σκηνής εδώ και καιρό, παρουσιάζοντας ενδιαφέρουσες μεταγραφές ελληνικών και ξένων τραγουδιών από πρόσφατες αλλά και παλαιότερες δεκαετίες.

«Δεν μ’ αρέσει να παριστάνω τον πολύ Ελληνα»

Με αφορμή την επέτειο της γέννησης του Μάνου Χατζιδάκι θυμόμαστε προφητικές τοποθετήσεις του

• Της Γιωτας Συκκα, Η Καθημερινή, Σάββατο, 23 Oκτωβρίου 2010

Συχνά αναρωτιόμαστε, ειδικά στις δύσκολες περιπτώσεις, πολιτικές και κοινωνικές, όταν βάλλεται το ηθικό μας, αν ζούσε σήμερα ο Μάνος Χατζιδάκις τι θα έλεγε; Με εκείνον τον καίριο, αποκαλυπτικό και αληθινά παρεμβατικό λόγο του, που έδινε πάντα και μια δεύτερη όψη στα πράγματα που μας αφορούσαν.

Ογδόντα πέντε χρόνια από τη γέννησή του συμπληρώνονται σήμερα (23/10/1925), ο Μ. Χατζιδάκις μπορεί να μη ζει ανάμεσά μας, αλλά διαβάζοντας κανείς τις παλιές τοποθετήσεις του, σε κείμενα και συνεντεύξεις του, διαπιστώνει πόσο προφητικός στάθηκε. Πολλά απ' όσα είπε είναι σαν να καυτηριάζουν όσα ζούμε καθημερινά.

• Για τη σχέση κράτους και πολίτη. (Προβληματική και σήμερα)

Να ξαναβρεί η δημοκρατία την αληθινή της έννοια, πρέπει το κράτος να εγκαταλείψει την αυταρχικότητά του, ο πολίτης να αποκτήσει συνείδηση των δικαιωμάτων του. (...) Ο πολίτης να επιβάλλει στις διεκπεραιωτικές αρχές τον απόλυτο σεβασμό της προσωπικότητάς του (...) Να θεωρηθεί ιερή η έννοια και η παρουσία της νεότητας (...) Οι ιδεολογίες και τα κόμματα απέδειξαν πως δεν είναι πλέον ειλικρινείς φορείς Δημοκρατίας, τουλάχιστον στις περισσότερες περιπτώσεις. Γι' αυτό να εγκαταλείψουν την επιμονή τους να υποτάσσουν τον πολίτη.

• Ελληνικό κράτος και πολιτισμός:

«Το ελληνικό κράτος δέχεται μόνον ό,τι το υπηρετεί και το κολακεύει. Υπήρξε πάντοτε αντιπνευματικό και εξακολουθεί να είναι».

«Δεν έχουμε πολιτισμό και η απόδειξη είναι ότι έχουμε υπουργείο Πολιτισμού».

• Περί ελληνικότητας:

«Δεν νομίζω ότι κινδυνεύουμε ως Ελληνες, αλλά ως ελληνολάτρεις».

«Πάντα μ' απασχολούσε το γνωστό εμβατήριο «Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει». Ελεγα μέσα μου, τι άραγες εννοεί;

Σκέφτηκα, σαν κάτι να φωτίστηκε μέσα μου, εφ' όσον η Ελλάδα δεν πεθαίνει ποτέ, πάει να πει πως και ποτέ δεν θα αναστηθεί».

«Δε μ' αρέσει να παριστάνω τον πολύ Ελληνα. Θέλω να είμαι όσο είμαι. Καιρός είναι η έννοια Ελληνας να δώσει τη θέση της στην έννοια άνθρωπος. Και τότες πιστεύω πως θα συνδεθούμε με μια πιο βαθιά παράδοση που, κατά σύμπτωση, είναι κι αυτή γνησίως ελληνική».

«Νιώθω Ελληνας αν αυτό σημαίνει Ευρωπαίος. Κι Ευρωπαίος, αν αυτό συμπεριλαμβάνει την ελληνικότητά μου».

• Για τον δικομματισμό (επίκαιρο λόγω των επικείμενων εκλογών):

«Προτιμώ χίλιες φορές τις ανίσχυρες κυβερνήσεις από τις ισχυρές. Η Ιταλία, χάρη στις ανίσχυρες κυβερνήσεις της, μεταπολεμικά, χαμογελούσε συνεχώς και αναπτυσσότανε. Σε αντίθεση με μας, που μετά τον πόλεμο, αν και «νικητές», δακρύσαμε πολλές φορές, κάτω από «σιδηρές πυγμές» κυβερνήσεων και... μείναμε υποανάπτυκτοι. (...)

• Για το κατά καιρούς ακροδεξιό φλερτ της Ν.Δ.:

«Και ΚΥΠ και Ασφάλειες και χαφιέδες και άπειρα ψέματα. Μόνο που εμείς τα χρωματίζαμε με γαλάζια εθνικοφροσύνη και γαλανόλευκη πατριδοκαπηλία, ενώ αυτοί με πράσινο λαϊκίζοντα σοσιαλισμό. Εμείς για το έθνος. Αυτοί για το «λαό». Ποια η διαφορά; (...) Στερούμεθα ιδεολογίας. Στερούμεθα στόχων. Στερούμεθα περιεχομένου. Και προπαντός στερούμεθα σύγχρονης σκέψης. (...) Η περίφημη Γαλάζια Γενιά είναι μια νεολαία αναψυκτηρίου. (...)

• Οι Γάλλοι νέοι του '68 (σήμερα βγήκαν πάλι στους δρόμους):

«Οι Γάλλοι νέοι / Που επαναστατούν / Στους δρόμους / Στα δημόσια πάρκα / Και στις ιστορικές πλατείες / Δεν κάμουν Ιστορία

Τραγουδούν / Καθώς παλιά οι Προχριστιανοί / Την γέννηση ενός κόσμου που θα 'ρθεί / Για να ξεπλύνει τούτη τη γη / Από χιλιάδων χρόνων / Σκόνη / Μίσος / Και Μωρία.

Οι Γάλλοι νέοι / Δεν επαναστατούν / Εγκαινιάζουνε απλώς / Μιαν εντελώς / Καινούργια / Ιστορία».

• Για τη δολοφονία του παιδιού στα Εξάρχεια (σαν να γράφτηκε για τον Γρηγορόπουλο):

«Ενας αστυνομικός, ο Αθανάσιος Μελίστας, σκότωσε πυροβολώντας τον δεκαπεντάχρονο Μιχάλη Καλτεζά. Κατασκευάζεται ήδη σενάριο με βάση το κατά πόσον ο νεαρός δεκαπεντάχρονος ήταν ή δεν ήταν «επικίνδυνος» αναρχικός. Ωστε η κτηνωδία τού αστυνομικού να γίνει... νόμιμη άμυνα.

Με την «έναρξη τού σοσιαλισμού» στη χώρα μας βρισκόμαστε στη μόνη αλλαγή που πραγματοποιήθηκε και που αφορά την έννοια νέος. Από κομμουνιστής έγινε αναρχικός!».

• Για την Αθήνα:

«Πόσο πολύ άλλαξε για μένα η Αθήνα. Κινδυνεύει να γίνει η πιο ξένη πόλη του κόσμου... (...) Μέσα μου γνωρίζω πως δεν χρειάζεται να επιστρέψω - ούτε αυτή χρειάζεται εμένα ούτε εγώ αυτήν.

Ο διεθνής Μάνος Χατζιδάκις

• Οι ιστορικές μελωδίες του Ελληνα συνθέτη προσφέρονται δωρεάν με την «Καθημερινή» από την Κυριακή 12 Σεπτεμβρίου

• Της Γιωτας Συκκα, Η Καθημερινή, 29/08/2010

Από την Μπρέντα Λη μέχρι την Τερέζα Σαλγκέιρο των Μαντρεντέους και τους ανάλαφρους Pink Martini, από τις μούσες της μπόσα νόβα της δεκαετίας του '60 ώς τους σκληροπυρηνικούς ράπερ Blackmoon, οι πιο διαφορετικοί καλλιτέχνες έχουν κάνει τις πιο αναπάντεχες διασκευές τραγουδιών του Μάνου Χατδιδάκι. Του οικουμενικότερου Ελληνα συνθέτη που οι μελωδίες του έφτασαν στα πέρατα της γης και τραγουδήθηκαν από τα σκανδιναβικά και τα κορεάτικα ώς τις νοτιοαφρικανικές διαλέκτους: τα σούτου και τα ζουλού.

Δημοφιλέστερο τραγούδι όλων αλλά και το πιο απαξιωμένο από τον ίδιο τον δημιουργό του, «Τα παιδιά του Πειραιά»· έχουν ξεπεράσει τις 150 εκτελέσεις σε όλο τον κόσμο, ενώ ακόμη και σήμερα συνεχίζουν να δίνουν έμπνευση σε παιδιά των αμερικανικών αλλά και σε καλοσπουδαγμένα παιδιά των μουσικών πανεπιστημίων. Και είναι μόλις ένα από τα πολλά τραγούδια του Χατζιδάκι που εξακολουθούν να διασκευάζονται.

Η «Πορνογραφία», π.χ., με καινούργιους στίχους και το ύφος της Στέλα Κουμάλο, με την κατάλληλη ενορχήστρωση του Βόουτερ Βανταναμπίλ, μιλάει για τα παιδιά-στρατιώτες στην Αφρική. Η ίδια μαζί με την Φέιθ Κεκάνα τραγούδησε πριν από έξι χρόνια το «Μην τον ρωτάς τον ουρανό» στη γλώσσα των Ζουλού. Το «Νako tsohle ke le mong» ήχησε στο θέατρο του Βύρωνα στο πλαίσιο του αφιερώματος που οργάνωσε ο Γιώργος Χατζιδάκις με τη βοήθεια του Νίκου Κυπουργού για την Πολιτιστική Ολυμπιάδα. Στην πατρίδα της την Αφρική, έλεγε τότε η Κουμάλο, οι πληγές του απαρχάιντ είναι ακόμη ανοιχτές και η ευαισθησία της μουσικής του Μ. Χατζιδάκι ταιριάζει με τα συναισθήματα του κόσμου.

Τότε ακούσαμε τους πειραματισμούς και πολλών άλλων νέων ξένων καλλιτεχνών πάνω στα τραγούδια του Ελληνα συνθέτη. Ανάμεσά τους ο Ιρακινός Οσάμα Αμπντουρασόλ, ο Κινέζος Γούο Γούε, ο Ιάπωνας Γιόιτζι Χιρότα και ο Αυστραλός Μάθιου Ντόιλ. Διαλεχτοί σολίστες και τραγουδιστές, όπως η Γαλλίδα Κατρίν Ντελασάλ, η Φλαμανδή Εύα ντε Ρουβέρ κ.ά.

Δεκαετίες τώρα οι ξένοι καλλιτέχνες διασκευάζουν τα τραγούδια του Χατζιδάκι. Και αν ξεφύγουμε από τον μικρόκοσμό μας, όπου κυριαρχούν κάθε σεζόν σε πολλά προγράμματα συναυλιών και κέντρων, και ταξιδέψουμε αλλού, θα συναντήσουμε πολλούς διαδόχους της Μπρέντα Λη που έκανε επιτυχία το «All alone am I», και του Λες Ελγκαρντ, που του έδωσε τζαζ χαρακτήρα.

• Τα Παιδιά του Πειραιά

Ο Χατζιδάκις απαξίωνε τα «Παιδιά του Πειραιά», επειδή θεωρούσε ότι το τραγούδι είχε συμβάλει στην τουριστικοποίηση και είχε ενοχληθεί από τις αμέτρητες επανεκτελέσεις του, που δεν του ταίριαζαν αισθητικά. Είχε πουλήσει μάλιστα και τα δικαιώματά του - εφάπαξ. Το έπαθλο γι' αυτό το τραγούδι, το περίφημο Οσκαρ από το «Ποτέ την Κυριακή», ο συνθέτης το πέταξε κάποτε στα σκουπίδια του σπιτιού του, απ' όπου το διέσωσε κατά τύχη η αδελφή του Μιράντα.

Ομως δεν είναι δυνατόν να μην ευχαριστηθεί κανείς ακούγοντας τη λατινοαμερικάνικη γλύκα που δίνει στο τραγούδι η ορχήστρα του Χοσέ Γκαρντιόλα παίζοντας σε ρυθμό τσα τσα τσα. Οπως και με την πιο ήρεμη διάθεση των «Billy' s Sax». Πόσω μάλλον με την τζαζίστικη προσωπικότητα που του είχε εμφυσήσει ο Ντίζι Γκιλέσπι αυτοπροσώπως. Ανάμεσα σε άλλες διάσημες φωνές που το τραγούδησαν, ήταν οι Αν Μάργκρετ, Τζούλι Λόντον, Ερθα Κιτ, Λένα Χορν, Κατερίνα Βαλέντε, Δαλιδά και, φυσικά, η Νάνα Μούσχουρη που άλλωστε, τραγούδησε Χατζιδάκι όχι μόνο στα ελληνικά αλλά και σε πλήθος γλωσσών σε πέντε ηπείρους.

Από τις πιο ωραίες ιστορίες είναι αυτή με τη Λάλε Αντερσεν που ο συνθέτης πάντα θαύμαζε και τελικά γνώρισε τυχαία, το 1961 στο αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης. Τον γοήτευσε η γερμανική φωνή της, ειδικά στην Κατοχή όταν άκουγε τη Λιλή Μαρλέν, την ιστορία ενός κοριτσιού που κάθε βράδυ πήγαινε στους στρατιώτες. Είκοσι χρόνια αργότερα, όταν η Ευρώπη τραγουδούσε τα δικά του «Παιδιά του Πειραιά» και τον κάλεσε η Φρανκφούρτη, έγινε η συνάντηση. Ετσι τη διηγήθηκε ο συνθέτης: «Από την ώρα που κατέβηκα από το αεροπλάνο, συνέχεια βρισκόταν πλάι μου μια κυρία με λευκή και γκρίζα γούνα, που χαμογελούσε και της μιλούσαν όλοι με σεβασμό. Σε μια στιγμή ακούω να τη ρωτάει ένας ρεπόρτερ: Και σεις κυρία Αντερσεν μετά τη «Λιλή Μαρλέν», κάνατε την πιο μεγάλη επιτυχία σας με το «Ενα καράβι έρχεται»; (Ετσι έλεγαν το «Παιδιά του Πειραιά» στη Γερμανία). Διακόπτω τη συζήτηση και τη ρωτάω μπρος στα μικρόφωνα των ραδιοφωνικών σταθμών αν είναι η Λάλε Αντερσεν. «Μα φυσικά είμαι», μου απάντησε γλυκά. Τότε αρχίζω να διηγούμαι όλη την ιστορία μου από την Κατοχή και γίναμε φίλοι». Ετσι αργότερα η Γερμανίδα ερμηνεύτρια τραγούδησε και το «Ηρθε βοριάς, ήρθε νοτιάς».

Αλλά και οι πρωταγωνίστριες του σκανδιναβικού Βορρά λάτρεψαν τον Χατζιδάκι. Η Αννέκε Γκρούνλοχ και η Βιένο Κεκκόνεν τον τραγούδησαν με αίσθημα, ο Vasso Marco τραγούδησε το «la chanson des sept chanson», δηλαδή το γνωστό μας «Επτά τραγούδια θα σου πω» α λα γαλλικά, ενώ ο Τίνο Ρόσσι προτίμησε τη ρομαντική εκδοχή του «Les voses Blanches de corfou». Από την άλλη, οι ορχήστρες συναγωνίζονται μεταξύ τους στις διασκευές. Ο «Ιλισός» είχε μεγάλη επιτυχία και ο «Υμηττός» ακόμη μεγαλύτερη, κυρίως για τζαζ εκτελέσεις, όπως αυτή του Τζο Κάρλιερ που θυμίζει αμερικανική μπιγκ μπαντ.

• Η Ν. Υόρκη και οι νέοι ορίζοντες

Για έξι χρόνια, ώς το 1972, ο Χατζιδάκις ζει στη Νέα Υόρκη μελετώντας, γνωρίζοντας νέους ορίζοντες, νέους ήχους και κόσμους. Η κινηματογραφική βιομηχανία τον ζητάει, οι διευθυντές της Παραμάουντ του δείχνουν το καλό και το κακό τους πρόσωπο, ακόμη και τη μαφιόζικη πλευρά τους, ενώ εκείνος τρέχει να δει τους «Μάμας εντ Πάπας», ακολουθεί το κοινό της Μέλανι σε μια συναυλία με κεριά, γνωρίζεται με την Γκρέις Σλικ των Τζέφερσον Εϊρπλεϊν και μαζί για δυόμισι μήνες μένουν σε κοινόβιο στο Σαν Φρανσίσκο, ακολουθεί πορείες, γράφει πολύχρωμες επιστολές στους φίλους του στην Αθήνα, τους αποκαλύπτει τις συγκινήσεις της καινούργιας γνώσης.

Ο Κουίνσι Τζόουνς ήταν μία ακόμη διάσημη παρέα πριν γίνει παραγωγός του περίφημου «Χαμόγελου της Τζοκόντας». Ομως, ο πιο ροκ δίσκος του Χατζιδάκι είναι βέβαια το «Reflections», που ηχογράφησε με τους New York Rock & Roll Ensemble, επικεφαλής των οποίων ήταν ο Μάικλ Κέιμεν, που έγινε μετά διάσημος κινηματογραφικός συνθέτης.

Μελωδικά, πέρα από τοπικές δεσμεύσεις, τα τραγούδια του Ελληνα συνθέτη συνέχισαν να γνωρίζουν διασκευές ερήμην του και στις επόμενες δεκαετίες. Από τις ωραιότερες, εκείνες της Ντανιέλα Ντάβολι πάνω σε δυο τραγούδια για το «Sweeet Movie» του Ντούσαν Μακαβέγιεφ («Βαλκάνιου Γιουγκοσλάβου, νεομαρξιστή, αναρχικού, περίτεχνου και απλοϊκού» όπως τον σύστηνε ο Χατζιδάκις) σε στίχους μάλιστα του Πιέρ Πάολο Παζολίνι. Πρόκειται για το «Is the life on the earth» και «Τα παιδιά κάτω στον κάμπο».

Αλλά και η διασκευή της Φιλαρμονικής της Πράγας στο «Top Kapi» αξίζει προσοχής. Το ίδιο και η πρόταση της Λιόνα Μπόιντ με οδηγό στην ενορχήστρωση τον Κέιμεν. Οι Los Umbrellos που «άκουσαν» στα «Παιδιά του Πειραιά» μια μείξη της ποπ με τη ρέγκε. Και οι Blackmoon που στο cd τους «War zone» ραπάρουν βαρύθυμα πάνω σε μελωδία Χατζιδάκι!

Παντού, από τη Νορβηγία, την Κίνα, το Βέλγιο και την Αυστραλία, μέχρι την Αφρική, την Αμερική και τη Ρωσία, στη μουσική του σπουδαίου συμπατριώτη μας συναντήθηκαν οι πιο διαφορετικές ιδέες: ερμηνευτικές και ενορχηστρωτικές.

• Μια μοναδική συλλογή με τις ηχογραφήσεις που άφησαν εποχή σε 17 δίσκους

Από τις 12 Σεπτεμβρίου 2010 και για 17 εβδομάδες, η «Καθημερινή» θα προσφέρει στους αναγνώστες της μια μοναδική συλλογή με επιλεγμένες ηχογραφήσεις από το έργο του Μάνου Χατζιδάκι. Η σειρά περιλαμβάνει 17 δίσκους (τρία διπλά και 14 μονά CD) του μεγάλου συνθέτη, που θα διατεθούν δωρεάν μαζί με την κυριακάτικη «Καθημερινή». Τα CD θα διατεθούν σε πολυτελείς θήκες με πολυσέλιδα ένθετα βιβλιάρια. Χορηγός του αφιερώματος είναι η Alpha Bank.

Οι δίσκοι

- Η ΛΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ Α

- Η ΛΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ Β

- ΑΘΑΝΑΣΙΑ

- ΟΔΟΣ ΟΝΕΙΡΩΝ

- ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

- ΠΑΣΧΑΛΙΕΣ ΜΕΣΑ

ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΚΡΗ ΓΗ

- ΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ

ΤΗΣ ΤΖΟΚΟΝΤΑΣ

- 30 ΝΥΧΤΕΡΙΝΑ Α

- 30 ΝΥΧΤΕΡΙΝΑ Β

- ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ

- ΤΗΣ ΓΗΣ ΤΟ ΧΡΥΣΑΦΙ

- Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ

ΣΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ Α

- Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ

ΣΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ Β

- ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

- ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ

- ΔΕΚΑΠΕΝΤΕ ΕΣΠΕΡΙΝΟΙ

- ΟΡΝΙΘΕΣ

Ο Μάνος, η Μελισσάνθη και το ... «τέρας»

Δεκαέξι χρόνια συμπληρώνονται μεθαύριο από το θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι

• Μας «δώρισε» ένα «γαλαξία» από νότες υπέροχες, σμιλεμένες με τη βαθιά ευαισθησία και την υψηλή αισθητική του. Πνεύμα κριτικό και ασυμβίβαστο, που αφουγκράστηκε την ελληνική κοινωνία, τους πόθους και τα πάθη της, ο Μάνος Χατζιδάκις υπήρξε πάνω απ' όλα κορυφαίος αναμορφωτής του ελληνικού τραγουδιού, ανοίγοντας νέους μουσικούς δρόμους, φωτίζοντας αθέατες «γωνιές», κινητοποιώντας μυαλό και ευαισθησίες. Δεκαέξι χρόνια συμπληρώνονται φέτος από το «φευγιό» του αλησμόνητου συνθέτη, που σημάδεψε τον ελληνικό μουσικό πολιτισμό μέσα από ένα βαθιά λαϊκό, πολυσήμαντο και αξεπέραστο έργο. «Λαϊκό» για τον δημιουργό, όπως έλεγε σε συνέντευξή του στον «Ρ» (27/5/90), «είναι ό,τι ασχολείται με τον άνθρωπο και προέρχεται από τον άνθρωπο». «Η τέχνη του τραγουδιού αποτελεί κοινωνικό λειτούργημα», σημείωνε... «Η τέχνη υπάρχει, διότι ανατέμνει τη λειτουργία του ανθρώπου. Του κινητοποιεί τις ευαισθησίες του. Τις αληθινές του ευαισθησίες. Οχι τις επικαιρικές. Η τέχνη συμπληρώνει τον άνθρωπο, τον βοηθά να αισθανθεί, έστω και για λίγο, προς τα πού πρέπει να τείνει. Η μεγάλη τέχνη εννοώ». Ο ίδιος σ' όλη τη ζωή του αντιπαρατέθηκε στην εμπορευματοποίηση και στον εκχυδαϊσμό της τέχνης και ανεξάρτητα από τις δηλωμένες πολιτικές απόψεις του αντιτάχθηκε στους κρατούντες, στην όποια κολακεία και αναρρίχηση. «Οποιος δε φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει και η πιθανή προέκταση του αξιώματος είναι να συνηθίσουν τη φρίκη, να μας τρομάζει η ομορφιά», έλεγε. Κι αν σήμερα, στις μαύρες μέρες που περνά ο λαός μας, ο Μάνος Χατζιδάκις μας λείπει ολοένα και περισσότερο, το έργο του παραμένει στις καρδιές μας. Θα παραμένει ζωντανό όσο υπάρχουν άνθρωποι που τραγουδούν τα τραγούδια του και διψούν για ομορφιά και αλήθεια, που αντιστέκονται στο «τέρας» που μας απειλεί, στο εφήμερο, στο ευτελές, στην ισοπέδωση.

• «...στον άσπρο τοίχο το αίμα γίνεται βροχή»

• Πολλά και σπουδαία τα έργα που μας άφησε ο Μάνος Χατζιδάκις. Ανάμεσά τους «Η εποχή της Μελισσάνθης» - καντάτα για μια ώριμη γυναικεία φωνή, δύο νεανικές ανδρικές, μεικτή και παιδική χορωδία, ορχήστρα δωματίου και στρατιωτική μπάντα με βασικό μουσικό όργανο το μπουζούκι. Μια μουσική αυτοβιογραφία βασισμένη σε ποιήματα του συνθέτη, που αναφέρονται στις πρώτες μετακατοχικές μέρες, καταγράφοντας πολλές πικρές μνήμες. Η πρώτη σύλληψη του έργου εμφανίζεται το 1965 στην ποιητική συλλογή του συνθέτη «Μυθολογία», στο ποίημα με τον τίτλο «Μελισσάνθη». Το μουσικό έργο γράφτηκε στη δεκαετία '70 και πρωτοπαρουσιάστηκε πριν 30 χρόνια με βασική ερμηνεύτρια την Μαρία Φαραντούρη και τη συμμετοχή των Βασίλη Λέκκα, Γιώργου Μιχαλισλή, Στέλλας Γαδέδη, της χορωδίας του Τρίτου Προγράμματος και Παιδικής χορωδίας. Αριστουργηματικά κομμάτια (ορχηστρικά και τραγούδια) απαρτίζουν το έργο: «Η βροχή», «Το πρόσωπο της νύχτας», «Φοβόμουν μ' έπνιγε η σιωπή», «Στο φίλο μας που χάσαμε», «Μητέρα κι αδελφή», «Ενα ρολόι στο καπηλειό», «Επιτάφιος», «Το εμβατήριο της Μελισσάνθης» (συνύπαρξη μπάντας με το μπουζούκι), κ.ά. Κυρίαρχο όργανο μέσα στα χορωδιακά και σολιστικά μέρη είναι το μπουζούκι, σε συνοδεία ή αυτοσχεδιασμό, που «ζωγραφίζει» το ψυχογραφικό τοπίο της μεταπολεμικής Ελλάδας. Καθαρά συμβολικές, επίσης, οι παρεμβολές εμβατηρίων και αποσπασμάτων του Εθνικού Υμνου και των εγκωμίων του Επιταφίου.

• «Το πρόσωπο της νύχτας πνίγεται μέσα στον καπνό και τα παιδιά στο δρόμο πετάν νεκρά στον ουρανό. Μαύρα πουλιά μ' ένα σπαθί γυμνό σκύβουν φιλάν τον άσπρο τους λαιμό. Το πρόσωπο της νύχτας κλαίει μακριά στον ουρανό. Απόψε είναι σκοτάδι τ' άστρα δεν έχουνε ψυχή κι εκεί στον άσπρο τοίχο το αίμα γίνεται βροχή. Ποιος με φωνάζει και ζητά νερό ποιος θα γλιτώσει απ' τον πικρό χορό. Το πρόσωπο της νύχτας χάθηκε μέσα στον καιρό» («Το πρόσωπο της νύχτας»).

• Επιθυμία του συνθέτη ήταν να καταγράψει την περιπέτεια και τη συμμετοχή του στην πρόσφατη ιστορία του κόσμου, έτσι καθώς την έζησε: «Χρονικό ενός καιρού, οι πρώτες μέρες της απελευθέρωσης, με ανεξίτηλες αυτοβιογραφικές εικόνες. Σαν το ρολόι στο καπηλειό με τους δυο φίλους που ζητάν δραματικά κι επίμονα να σταματήσουν τον Χρόνο, ή εκείνο τον φίλο που τον χάσαμε σχεδόν παιδί - τον έλεγαν Εκτορα Οικονομίδη και ήταν είκοσι χρονών όταν τον τύφλωσαν και τον θανάτωσαν οι Γερμανοί στο Χαϊδάρι, αφού βέβαια τον πρόδωσαν οι "εθνικόφρονες" εκείνου του καιρού. Και εικόνες άπειρες με σιδεριές από κατεστραμμένα σπίτια σαν χέρια αιχμηρά που ζητάν ελεημοσύνη απ' τον ουρανό. Και μάνες να γυρεύουν τα παιδιά τους πάνω από τις καμένες στέγες μ' ένα πλήθος που να κραυγάζει έξαλλα κι αλλοπρόσαλλα συνθήματα...».

• Χρονικό ενός πικρού καιρού, η «Μελισσάνθη», «μια γυάλινη ηρωίδα του Μεσοπολέμου», όπως την χαρακτήριζε ο Μάνος Χατζιδάκις, αποτελεί μια συγκλονιστική απεικόνιση και αναπαράσταση των πρώτων ημερών της Ελλάδας μετά τη γερμανική κατοχή. Στους στίχους και στις νότες του ζωντανεύουν μνήμες και εικόνες που τον σημάδεψαν, προσωπικά του βιώματα από τη γερμανική κατοχή, από τις νύχτες που «στον άσπρο τοίχο το αίμα γίνεται βροχή». «Η εποχή της Μελισσάνθης τέλειωσε. Σήμερα ζω για πάντα τον χαμό της», σημείωνε ο συνθέτης. Ο ίδιος δεν ήθελε να δώσει «ιστορικές διαστάσεις στη Μελισσάνθη και την εποχή της». Παρ' όλα αυτά, η θεματική και το ιστορικό πλαίσιό της καθιστούν τη «Μελισσάνθη», πέρα από ένα ειλικρινές, σπαρακτικό, υψηλής αισθητικής προσωπικό έργο, αυτόματα και ένα έργο συλλογικό. Οπως και άλλες σπουδαίες δημιουργίες του - όπλα της μνήμης, της αξιοπρέπειας και της καρδιάς.

• Επετειακή συναυλία

• Ο θάνατος του συνθέτη, που μετουσίωσε τη μελωδική του έμπνευση σε μεγάλη τέχνη, ήταν μεγάλη απώλεια για τον τόπο μας και ασφαλώς για την Ορχήστρα των Χρωμάτων, που ο ίδιος ίδρυσε το 1989, οραματιζόμενος ένα επίλεκτο συμφωνικό σύνολο με μουσικούς υψηλού επιπέδου και πρωτότυπα προγράμματα και η οποία στην 20χρονη διαδρομή της έχει βιώσει με δραματικό τρόπο τις επιπτώσεις της κυβερνητικής αδιαφορίας. Με αφορμή τη συμπλήρωση των 16 χρόνων απουσίας του Μάνου Χατζιδάκι, η Ορχήστρα των Χρωμάτων παρουσιάζει στις 19 του Ιούνη (9 μ.μ.), στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, το ετήσιο συναυλιακό αφιέρωμά της στον ιδρυτή της. Υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού Μίλτου Λογιάδη θα παρουσιάσει ένα από τα εμβληματικά έργα του, «Το Χαμόγελο της Τζοκόντα» (β' μέρος). Το πρόγραμμα της συναυλίας περιλαμβάνει επίσης (α' μέρος) τα έργα: Franz Shubert: «Ημιτελής συμφωνία» και Frank Martin: «Μπαλάντα για πιάνο και ορχήστρα», με σολίστ την Ελενα Χριστοδούλου. Εισιτήρια προπωλούνται προς 30, 25, 18, 10 και 6 ευρώ τα φοιτητικά.

Ρουμπίνη ΣΟΥΛΗ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 13 Ιούνη 2010

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

13/6/2009

 -- Η ομορφιά του άφθαρτου έργου του

31/12/2008

 -- Μουσικές σελίδες και συναυλίες

18/6/2004

 -- Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι

13/6/2004

 -- Στον αστερισμό του αστείρευτου «μάγου»

15/6/2003

 -- Υπηρέτησε τη μεγάλη τέχνη

Φραγκούλης ναι, Χατζιδάκις όχι

• Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 12 Μαΐου २०१०

• Σε ήχο ελληνικό

• ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΡΙΟ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ - ΠΑΡΑΓΩΓΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ - ΜΑΡΙΟΣ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗΣ

• Του ΓΙΩΡΓΟΥ Ε. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Ισως ο πιο ωραίος μουσικοσυνθέτης που έβγαλε ο τόπος μας είναι ο Μάνος Χατζιδάκις και ίσως ο πιο τυχερός, αν λογαριάσουμε μια δήλωσή του σχετικά με την τέχνη του: «Μ' ενδιέφερε -όσο και να φανεί περίεργο- η ομορφιά μου και τ' «άρπαγμα» της ομορφιάς των άλλων. Μ' απασχολούσε πώς θα γινόμουν στέρεα ωραίος και για πάντα. Και άρχισα να γράφω μουσική για να μ' ερωτευτούν όσοι ήθελα και επιθυμούσα την αγάπη τους...».

Μια και αρχίσαμε με δηλώσεις, ας αναφέρουμε κι αυτή του Μάριου Φραγκούλη περί του εγχειρήματός του να εκτελέσει την «Εποχή της Αγάπης» του Μάνου Χατζιδάκι. Κάνει, λοιπόν, σύμφωνα με τη δήλωσή του, μια εξερεύνηση στην κληρονομιά του Μάνου Χατζιδάκι και η εξερεύνηση αυτή, δηλαδή το γεγονός ότι τραγούδησε τα τραγούδια αυτά, άλλαξε τη ζωή του. Εντάξει, αλλά υποθέτω πως τους ακροατές ελάχιστα έως καθόλου τους ενδιαφέρουν οι αλλαγές στη ζωή του τραγουδιστή, ιδίως μάλιστα αυτής της κατηγορίας (αλλαγές με την ευκαιρία ενός δίσκου). Οι ακροατές ενδιαφέρονται κυρίως για την ποιότητα της εργασίας. Για το αν τα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι βρήκαν μια ερμηνεία που τους αξίζει, έτσι ώστε να τα ακούν, να χαίρονται και να λαμβάνουν εις το ακέραιο ό,τι η τέχνη παρέχει στους ανθρώπους.

Φαίνεται, όμως, ότι η ιδιαιτερότητα του συνθέτη, ο χατζιδακικός ποιητικός πυρήνας, όχι μόνο δεν συνάντησε, αλλά απώθησε κιόλας την εξερεύνηση του Μάριου Φραγκούλη. Κατά τη γνώμη μου πρόκειται για μέτριες εκτελέσεις, από τις οποίες λείπουν ακριβώς η χατζιδακική σημειολογία, η δροσιά, το ρηξικέλευθο, το ανατρεπτικό, το γνωστό και τόσο καθαρό και υψηλό ήθος του συνθέτη.

Ο τραγουδιστής πιστεύω πως απέτυχε να δώσει έστω κάποιες αισθήσεις που να αντιπροσωπεύουν τον συνθέτη. Υπερβάλλει αμέριμνος, ακηδής και ακκιζόμενος, υπηρετώντας μια ελαφρότατη εκδοχή εκείνου που φαντάζεται ότι είναι επαρκές για την απόδοση αυτών των τραγουδιών. Μεταφέρω εδώ ένα σχόλιο που κυκλοφόρησε στα blogs για τον τρόπο που αποδίδει το τραγούδι «Για την Ελένη» και που το βρήκα πολύ εύστοχο: «Ο Μάριος τραγουδάει άψογα, αλλά εδώ, δυστυχώς, δεν "άκουσα" τον "σπαραγμό" που απαιτεί ο στίχος. Ψάχνουμε για την Ελένη και όχι για θέση πάρκινγκ ή για το τηλεκοντρόλ, Μάριε!».

Μακάρι όμως να έλειπαν μόνο οι απαιτούμενοι «σπαραγμοί». Από εδώ λείπει γενικώς το συναίσθημα κι ακόμα, με κάποιον τρόπο, όλα τα «πεποιημένα» και συχνά άχαρα και γραφικά που κάνει (πομπώδεις ψευτο-εμφάσεις στα «αα» και στα «ωω» π.χ. «έγραφε τ' ονομάααα της στον καθρέφτη τ' ουρανού» που «οικοδομεί» μια «Περιμπανού» από τις χειρότερες της δισκογραφίας) καθώς και οι επηρμένοι αυτοθαυμασμοί στο «Μην τον ρωτάς τον ουρανό» (και σε άλλα ωσαύτως) φοβούμαι πως δείχνουν όχι τόσο το ενδιαφέρον του τραγουδιστή για την τέχνη και γενικώς το «είναι» του Χατζιδάκι, αλλά μια προσπάθεια να «χατζιδακίσει» αορίστως, σαν αυτόν που πιθηκίζουν διάφοροι «ερμηνευτές» της χλιδάτης και κιτσάτης πίστας, αλλά και αρκετοί «ποιοτικότεροι» φιρμάτοι και -όπως έγραφε ο μακαρίτης Γιάννης Σκαρίμπας: «Συναχωμένοι και... βέβαιοι».

Δυστυχώς για τον Μάριο Φραγκούλη οι «ερμηνείες» του δεν κρύβουν μια τάση να ξεχωρίσει προσωπικά ως «υπέροχος». Παραβαίνει το μέτρο αφήνοντας να διαφανεί μια έπαρση και μια υπερηφάνεια για την υποτιθέμενη προσωπική του «μεγάλη» αξία εις την οποία οφείλουν να υποταχθούν όλα τα στοιχεία της εκτελέσεως.

Ο Χατζιδάκις αλλάζει τον Μ. Φραγκούλη

Ο ερμηνευτής δεν τραγουδά πλέον σαν σταρ,
αλλά θέτει εαυτόν στην υπηρεσία του έργου

Της Γιωτας Συκκα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 10/12/2009

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ. Πόσο εύκολο είναι για έναν καλλιτέχνη ο οποίος έχει συνηθίσει να τραγουδάει επιδεικτικά και να αμείβεται γι' αυτό με μεγάλα θέατρα και χώρους, να πετάξει τον μανδύα του σταρ και να φορέσει τα ρούχα του απλού ερμηνευτή;

Δεν είναι εύκολο, ειδικά αν έχει συνηθίσει να τον κολακεύει το κοινό σε ό, τι κάνει, ό, τι επλέγει να τραγουδήσει, να συρρέει στις κοσμικές εμφανίσεις του και να παινεύεται που ο δικός του καλλιτέχνης έχει παρουσία και στο εξωτερικό.

Ο Μάριος Φραγκούλης ανήκει σε αυτήν ακριβώς την κατηγορία. Και πρέπει κανείς να του βγάλει το καπέλο που άφησε κατά μέρος κάθε παράταιρη επικοινωνιακή συμπεριφορά πριν ασχοληθεί με το έργο του Μάνου Χατζιδάκι που κυνηγούσε εδώ και χρόνια. Το cd «Μάνος Χατζιδάκις, η εποχή της αγάπης με τον Μάριο Φραγκούλη & το μουσικό σύνολο Μάνος Χατζιδάκις» είναι μια ανθολογία πάνω στο έργο του κορυφαίου δημιουργού, που άρχισε το καλοκαίρι ως τέστ με μια σειρά συναυλιών και σφραγίστηκε με την έκδοση που θα κυκλοφορήσει σε λίγες ημέρες από τη Sony.

Η ιδέα ξεκίνησε από τον ίδιο και αν αυτή τη φορά την αποδέχτηκε ο Γιώργος Χατζιδάκις, ήταν επειδή στάθηκε σε μια κουβέντα του ερμηνευτή: «από μικρός όταν τραγουδούσα Μάνο Χατζιδάκι μού έπαιρνε την ντροπή». Κάπως έτσι άρχισαν οι τρίμηνες πρόβες, στις οποίες ο τραγουδιστής έδειξε όλα τα στοιχεία του καλού μαθητή.

Αφησε κατά μέρος το ύφος του τενόρου και τις τακτικές του crossover που καλοπιάνουν το ευρύτερο κοινό, την υπερβολή και τη θεατρικότητα και έπεισε ακόμη και τους πιο δύσπιστους μουσικούς του συνθέτη που ήταν συνεργάτες του για χρόνια.

Σε αυτήν τη βάση χτίστηκε η συνεργασία και κυρίως στο αίτημα του Γιώργου Χατζιδάκι να τοποθετήσει αλλού τη φωνή του ο τραγουδιστής και να χαμηλώσει τους τόνους.

Ετσι ο Μάριος Φραγκούλης στα 42 του, έπειτα από πολλές μουσικές σπουδές και περιπλανήσεις από το θέατρο, τα μιούζικαλ, τις άριες μέχρι τον κινηματογράφο, επιχειρεί δύο βασικές αλλαγές. Η μία είναι τεχνική, δεν τραγουδάει ψηλά αλλά χαμηλότερα και η φωνή του ακούγεται ανθρώπινη, ευάλωτη, στα όρια της ρωγμής κάποιες στιγμές, όπως στην «Μπαλάντα του οδοιπόρου» (από τον κύκλο «Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι και ο Αλκιβιάδης») και την «Περιμπανού» (από την «Αθανασία»).

Αφησε τον σταρ

Είναι φανερό ότι εδώ ο Φραγκούλης δεν τραγουδάει σαν σταρ, θέτοντας το έργο τέχνης στην υπηρεσία του, αλλά ως δημιουργικός ερμηνευτής, θέτοντας τον εαυτό του στην υπηρεσία του έργου. Δεν τον αισθάνεσαι ως τενόρο που απευθύνεται στο κοινό το οποίο γεμίζει δυο βραδιές το Ηρώδειο, χρησιμοποιώντας τις μελωδίες των τραγουδιών με μια διαχυτικότητα ώστε να επιδείξει το φωνητικό εύρος. Αντίθετα, το αποτέλεσμα τονίζει την εσωτερικότητα των τραγουδιών και το αληθινό μουσικό τους περιεχόμενο. Παράδεγμα το «Μανούλα μου» (από το «Παραμύθι χωρίς όνομα»), «Ησουν παιδί σαν το Χριστό» (Μυθολογία), το «Ελα σε μένα» («Πορνογραφία»), το «Μην τον ρωτάς τον ουρανό» (All alone am I), το χιλιοτραγουδισμένο «Χάρτινο το φεγγαράκι» από το «Λεωφορείον ο πόθος» που τραγούδησε πρώτη η Μελίνα Μερκούρη πριν από 60 χρόνια.

Στον δίσκο υπάρχει και ένα τραγούδι που δισκογραφείται για πρώτη φορά. Το «Sleeping Princess» (στα αγγλικά) από την ταινία «The 300 Spartans».

Η ενότητα των τραγουδιών του Μ. Χατζιδάκι παρουσιάζεται στις αυθεντικές ενορχηστρώσεις τους με το Μουσικό Σύνολο και στόχο έχει -τουλάχιστον έτσι ξεκίνησαν οι συναυλίες- την αυθεντική παρουσίαση του έργου του συνθέτη. Τραγούδια που σημάδεψαν ανεξίτηλα τη νεώτερη Ελλάδα, δημιούργησαν μύθους και ταυτίστηκαν με άλλους.

Ο Μ. Φραγκούλης, που γεννήθηκε το 1967 στην τότε Ροδεσία (νυν Ζιμπάμπουε) της Αφρικής και ξεκίνησε την καριέρα του το 1988, στο άλμπουμ αυτό έχει το αίσθημα των τραγουδιών του Μ. Χατζιδάκι. Το θέμα είναι να επηρεαστεί έτσι και για τη συνέχεια. Ο δίσκος αυτός να μην είναι ένα ακόμη κόνσεπτ, αλλά η βάση για ουσιαστικότερες ερμηνείες. Η εποχή άλλωστε είναι δύσκολη για φανταχτερά παιχνίδια.

Τραγουδώντας τους στίχους του Ιάκωβου Καμπανέλλη!

Ο Δήμος Αγίας Βαρβάρας γιορτάζει τα εξήντα χρόνια από την ίδρυσή του και, συγχρόνως, τιμά τον μεγάλο μας θεατρικό συγγραφέα και ακαδημαϊκό Ιάκωβο Καμπανέλλη με μια μεγάλη συναυλία την Τετάρτη 15 Ιουλίου 2009 στις 9 το βράδυ, στη Ρωμαϊκή Αγορά, με τραγούδια του Ιάκωβου Καμπανέλλη, σε μουσική των Μίκη Θεοδωράκη, Μάνου Χατζιδάκι, Σταύρου Ξαρχάκου, Νίκου Μαμαγκάκη, και Θεόδωρου Αντωνίου.

Τραγουδούν: Λυδία Αγγελοπούλου, Κώστας Θωμαΐδης, Κώστας Μακεδόνας, Σταμάτης Μπερής, Θεοδοσία Στίγκα, και συμμετέχει η Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Ελευθέριου Καλκάνη.

Σε δηλώσεις του ο δήμαρχος Αγίας Βαρβάρας κ. Λάμπρος Σπ. Μίχος, μεταξύ άλλων, ανέφερε:

Η εποχή μας πρέπει να αναγνωρίζει με θάρρος το χρέος της σ’ έναν τεράστιο «μύθο» του νεοελληνικού πολιτισμού: στον Ιάκωβο Καμπανέλλη, στον θεατρικό συγγραφέα, στον ακαδημαϊκό, στον δημιουργό, που είναι σταθερό σημείο αναφοράς στο πολιτιστικό μας εποικοδόμημα. Το εσωτερικό μας ήθος ως λαού είναι μια επιμέτρηση αποστάσεων και αναλογιών με βάση τον μύθο του Καμπανέλλη, που από μόνος του είναι ένα σύμπαν πελώριο. Όμως οι ήρωες των έργων του Ιάκωβου Καμπανέλλη αναδίνουν κάτι θερμότερο από έναν μύθο και τούτο γιατί ο δημιουργός ανήκει στην κατηγορία εκείνων που γράφουν με το αίμα της καρδιάς τους. Όσες εκδηλώσεις και να οργανώσουμε, είναι βέβαιο ότι δεν μπορούμε να εξοφλήσουμε τα χρέη μας στον Καμπανέλλη, τα έργα του οποίου είναι νομίσματα που δεν πρόκειται να χάσουν την αξία τους. Τούτη εδώ η εκδήλωση, η αφιερωμένη στα τραγούδια του Ιάκωβου Καμπανέλλη, δεν είναι παρά άλλη μια ευκαιρία για μια ακόμη συνάντηση με τον δημιουργό που κατέθεσε το προσωπείο για να φανερωθεί αυτοπροσώπως στο κοινό, κάνοντας θεατρικές σκηνές και πράξεις, γράφοντας στίχους και διαλόγους και μονολόγους, τα ερωτήματα, τις αγωνίες και τις ελπίδες της εποχής μας.

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Δήμος Αγίας Βαρβάρας έχει ισχυρούς δεσμούς με τον Ιάκωβο Καμπανέλλη κι ο Καμπανέλλης με τη σειρά του, αγκάλιασε το εγχείρημα του Δήμου προς την κατεύθυνση της δημιουργίας των σωστών προϋποθέσεων για αποτελεσματική θεατρική εκπαίδευση. «Στάθηκε δίπλα μας, -λέει χαρακτηριστικά ο κ. Λάμπρος Σπ. Μίχος- ακούσαμε τις παραινέσεις του, λάβαμε υπόψη τις συμβουλές του και προχωρήσαμε στην οργάνωση της πρώτης δημοτικής Ανώτερης Σχολής Δραματικής Τέχνης. Σήμερα, θεωρούμε ότι η συναυλία αυτή με όλα τα τραγούδια του μεγάλου μας δημιουργού, έχει και το προνόμιο της ουσιαστικής συνεισφοράς στην προβολή μιας ιδιαίτερης, δημιουργικής πλευράς του Ιάκωβου Καμπανέλλη…»

Μάνος Χατζιδάκις: Για πάντα στην κορυφή!

Όσο ζούσε είχε μια μοναδική σχέση με τους νέους. Δεκαπέντε χρόνια μετά το χαμό του (15/6/1994), ο Μάνος Χατζιδάκις μοιάζει να μην έφυγε ποτέ. Εξακολουθεί να στέλνει τα μηνύματά του στη νεολαία, να μοιράζεται τους προβληματισμούς της, να γίνεται ο μπροστάρης, ο οδηγός, αλλά και ο συμπαραστάτης της. Η σχέση του με τους νέους παραμένει ακόμα και σήμερα ζωντανή και παλλόμενη. Ενα αόρατο νήμα συνδέει τον ίδιο και τη δημιουργία του, ακόμη και με τις γενιές που δεν τον γνώρισαν. Απόδειξη αυτής της μαγικής σχέσης είναι και το γεγονός ότι ένα δικό του άρθρο γραμμένο και δημοσιευμένο στο περιοδικό «Τέταρτο», για τα επεισόδια που έγιναν το Μάιο του 1986, με τίτλο «Μια μωβ σκιά…», έγινε τον προηγούμενο Δεκέμβριο παντιέρα στα blogs των νέων, καθώς ο διαχρονικός λόγος του συνθέτη μπορούσε να εκφράσει τον τρόπο σκέψης τους, 22 χρόνια μετά.

Η ζωντανή σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με τους νέους τού σήμερα φαίνεται και από το ότι εκείνοι εξακολουθούν να τον ανακαλύπτουν και να αγοράζουν τους δίσκους και τα CD του, διατηρώντας το όνομά του πρώτο στη λίστα των πωλήσεων των Ελλήνων συνθετών στη χώρα μας.

«Οι νέοι κάθε ηλικίας, οι νέοι που προορίζονται να κουβαλήσουν την ευαισθησία μιας ολόκληρης γενιάς, της γενιάς τους, με καταλαβαίνουν και συνομιλούν μαζί μου θαυμάσια. Ακόμη και όταν διαφωνούν. Γι’ αυτούς τους νέους ενδιαφέρομαι. Γι’ αυτούς που μ’ επιλέγουν κι επιλέγω. Και που δεν έχουν ηλικία», έλεγε ο ίδιος σε συνέντευξή του, απελευθερώνοντας την αληθινή νιότη από το στενό πλαίσιο της ηλικίας.

«Ο Χατζιδάκις αποτελεί πλέον, πέρα από σταθερή αξία για την ελληνική δισκογραφία, ένα φαινόμενο που ξεπερνάει τη σύνθεση», λέει στον ΕΤ.Κ ο Χρήστος Ασημακόπουλος, υπεύθυνος ελληνικού ρεπερτορίου της δισκογραφικής αλυσίδας Metropolis. «O μύθος του έχει επεκταθεί πέρα από το έργο του και στον τρόπο που σκεφτόταν και τον τρόπο που ζούσε. Πάντα είχε δίπλα του νέους ανθρώπους τους οποίους ενθάρρυνε. Αυτή η καλή σχέση του με τους νέους εξακολουθεί να υφίσταται και σήμερα. Το ότι το έργο του παραμένει τόσο ζωντανό οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί και κυρίως νέοι άνθρωποι άρχισαν να ανακαλύπτουν τον ίδιο ή και τις διαφορετικές πτυχές του έργου του μετά το θάνατό του. Αναζητούν να αγοράσουν τα έργα του σε όλες τους τις μορφές και τις επανεκδόσεις και τις προσφορές και τις κασετίνες και τα βινίλιά του.

Ο Μάνος Χατζιδάκις είναι ο πρώτος σε πωλήσεις συνθέτης ακόμα και σήμερα, παρόλο που η δισκογραφία του είναι μικρότερη από αυτή του Μίκη Θεοδωράκη για παράδειγμα. Κάθε χρόνο, αρκετά από τα έργα του είναι στο τοπ 100 της χρονιάς με πρώτα το “Χαμόγελο της Τζοκόντας” και το “Μεγάλο Ερωτικό”.

Μάλιστα, τον Απρίλιο στο νέο κατάστημα του Metropolis, επί της οδού Πανεπιστημίου και Εμμανουήλ Μπενάκη, προτείναμε το έργο του Μάνου Χατζιδάκι με αποτέλεσμα τρία έργα του, “Το χαμόγελο της Τζοκόντας”, ο “Μεγάλος Ερωτικός” και η “Οδός Ονείρων”, να καταλάβουν αντίστοιχα την τρίτη, την έκτη και την έβδομη θέση στο τοπ 10 των πωλήσεων του μήνα».

Πολύ δημοφιλή επίσης έργα του Μάνου Χατζιδάκι είναι η «Μυθολογία» και η «Αθανασία», ενώ πρόσφατα επανεκδόθηκε σε βινίλιο η «Οδός Ονείρων» σε περιορισμένα αντίτυπα, 500 προς 9,90 ευρώ, και έγινε ανάρπαστη. Να σημειώσουμε επίσης ότι το κοινό αγοράζει τα έργα του Μάνου και στις ακριβές τους εκδοχές (των 18, 19, 20 ευρώ), καθώς οι εκδόσεις είναι πάντα πολύ περιποιημένες, με ένθετο υλικό και φωτογραφίες το οποίο επιμελείται ο γιος του Γιώργος Χατζιδάκις.
Οταν το Πάσχα ήρθαν και οι προσφορές της ΕΜΙ προς 12,90 ευρώ το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» και η «Οδός Ονείρων» εκτοξεύτηκαν, απόδειξη της διαρκούς και διαλεκτικής σχέσης του Μάνου Χατζιδάκι με το ακροατήριο, ανεξάρτητα από γενιές.

Χαρακτηριστικό αυτής της σχέσης είναι και ένα, ας πούμε, «πείραμα» που κάνουν στο Metropolis, όταν νέοι που δεν ακούν ελληνική μουσική ζητούν ένα δίσκο ελληνικής μουσικής για να αποκτήσουν την πρώτη τους επαφή με το είδος: «Τους δίνουμε συνήθως το “Μεγάλο Ερωτικό”. Ετσι, η ελληνική μουσική και το έργο του Μάνου κερδίζουν έναν ακόμα ακροατή, γιατί πάντα οι αντιδράσεις είναι πολύ θετικές».

• ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ, Ελεύθερος Τύπος, 14.06.09

Ο ανεξάντλητος Μάνος Χατζιδάκις

• Ενότητα τραγουδιών του συνθέτη ερμηνεύει ο Μάριος Φραγκούλης, ενώ ο «Σείριος» ετοιμάζει νέες εκδόσεις

• Της Γιωτας Συκκα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 6/6/2009
  

Δεκαπέντε χρόνια μετά τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι η παρουσία του μοιάζει απαραίτητη περισσότερο από ποτέ. Σήμερα που ο πολιτικός λόγος έχει γίνει τηλεοπτική συνθηματολογία, απουσιάζει ο ακριβής δείκτης του δικού του λόγου.

Τώρα που ο κοινωνικός ιστός έχει παραδοθεί σε κυνικές ομάδες συμφερόντων, χρειάζεται το μέτρο που τον χαρακτήριζε. Οσο για την ελληνική μουσική, εκείνη κι αν τον έχει ανάγκη.

Στην εποχή που το ελληνικό τραγούδι μοιάζει με διαφημιστικό ρεφρέν, η δημιουργικότητα και η μελωδικότητά του θα επανέφεραν τον πήχυ ψηλότερα.

Ο Μ. Χατζιδάκις ήταν σαφής όταν μας ξεκαθάριζε: «Δεν είναι το τραγούδι μου απλοϊκό κι ευχάριστο σαν το τενεκεδένιο σήμα μιας πολιτικής παράταξης ή ενός αθλητικού συλλόγου. Δεν κολακεύει τις συνήθειές σας ούτε και διασκεδάζει την αμηχανία σας, την οικογενειακή σας πλήξη ή την ερωτική σας ανεπάρκεια. Δεν είναι το τραγούδι μου μονόφωνη αρτηρία ούτε μια πολυφωνική και λαϊκή υστερία. Είναι μια μυστική πηγή, μια στάση πρέπουσα και ηθική απέναντι στα ψεύδη του καιρού μας, ένα παιχνίδι ευφάνταστο μ' απρόβλεπτους κανόνες, μια μελωδία απρόσμενη που γίνεται δική σας, δεμένη αδιάσπαστα με άφθαρτες λέξεις ποιητικές και ξαναγεννημένες...».

Απών, αλλά γι' αυτούς που τον αναζητούν ο Μ. Χατζιδάκις είναι πάντα παρών. Οι δίσκοι του επανεκδίδονται με όλο και πιο πλούσιο υλικό. Τα τραγούδια του έχουν σταθερή ζήτηση εκεί που οι άλλες εκδόσεις βυθίζονται στην ανεμόσκαλα του τοπ - τεν, και οι μελωδίες του αποτελούν σταθερή αξία εκεί όπου τα νέα παιδιά ανακαλύπτουν το μύθο του.

Δέκα πέντε χρόνια χωρίς τον Μάνο Χατζιδάκι. Τι σήμαινε αυτό για τον γιο του Γιώργο Χατζιδάκι; «Περάσαμε πολλά σκαμπανεβάσματα. Αλλά τα καταφέραμε». Παραδέχεται ότι του επιτέθηκαν, άλλοι με καλή πρόθεση άλλοι με κακή, ωστόσο όπως λέει: «το έργο του παραμένει ζωντανό και ενεργό. Αυτό δεν εξαρτάται από μένα αποκλειστικά αλλά κυρίως από τη δυναμική του».

Και συγκινείται από τα νέα παιδιά: «Είναι απελευθερωμένα από τη βιωματική σχέση, λειτουργούν πιο ελεύθερα από μας. Δεν αισθάνονται την απώλεια που αισθανόμαστε εμείς, αλλά μια χαρά γι' αυτό που ανακαλύπτουν. Αυτό επιθυμούσε και ο ίδιος. Ηθελε να τον ανακαλύπτουν στον χρόνο».

• Αντιαφιέρωμα με «Εποχή της αγάπης»

«...Δεν μ' αρέσει η αναμνησιολογία, την απεχθάνομαι. Είναι η χειρότερη κι από μνημόσυνο. Τι πάει να πει «μνημόσυνο»; Κάποιον που δεν θυμάμαι και μια δεδομένη στιγμή, καθορισμένη, οφείλω να τον θυμηθώ. Τους ανθρώπους που έχουν φύγει, αλλά παραμένουν ζωντανοί, τους έχουμε καθημερινά τοποθετημένους μέσα μας και τους κουβαλάμε σ' ολόκληρη τη ζωή μας».

Με τα αφιερώματα αυτής της μορφής, ο Μάνος Χατζιδάκις δεν τα πήγαινε ποτέ καλά. Ομως οι συναυλίες «Η εποχή της αγάπης» που ξεκινούν από τον Λυκαβηττό στις 24 και 25 του μηνός με τον Μάριο Φραγκούλη και το Μουσικό Σύνολο Μάνος Χατζιδάκις, είναι ενότητα τραγουδιών του με άξονα την αγάπη. Αυτή, άλλωστε, μαζί με την αλήθεια και την τρυφερότητα, αποτελούν τα βασικά στοιχεία του δικού του μύθου..

«...άρχισα να γράφω μουσική για να μ' ερωτευθούν όσοι ήθελα και επιθυμούσα την αγάπη τους». Ενα «αντιαφιέρωμα», λοιπόν, όπως θέλει να το χαρακτηρίζει ο γιος του Γ. Χατζιδάκις, σε πείσμα των καιρών.

Τι θα περιλαμβάνει; «Αθανασία», «Ο οδοιπόρος το μεθυσμένο κορίτσι & ο Αλκιβιάδης» «Για την Ελένη», «Οδός Ονείρων», «Μυθολογία», « Reflections» και την ενότητα της «Ρωμαϊκής Αγοράς». Μαζί το τραγούδι «Εποχή της αγάπης» (είχε ερμηνεύσει πριν από χρόνια η Δ. Γαλάνη σε στίχους που είχε γράψει η Λ. Νικολακοπούλου), «Η σκάλα του ουρανού» στην πρωτότυπη εκδοχή σε αγγλικούς δηλαδή στίχους αλλά και το «The Martlet's tale» σε κιθάρα. Στην ουσία πρόκειται για την πρώτη εκδοχή της «Μπαλάντας των Αισθήσεων και παραισθήσεων».

Ο Μ. Φραγκούλης έχει τραγουδήσει κατά καιρούς Χατζιδάκι, ποτέ όμως κατ' αποκλειστικότητα. Εδώ παρουσιάζει ενότητα τραγουδιών με τις αυθεντικές ενορχηστρώσεις, στο ύφος που απαιτούσε ο δημιουργός τους. «Δίχως ναρκισσισμούς, υπερβολικό αίσθημα αλλά με μια εσωτερικότητα και εσωτερική ένταση. Οσο πιο χαμηλόφωνα ακούγεται η φωνή τόσο πιο μεγαλόφωνα την αισθανόμαστε μέσα μας. Αυτός ήταν ο κώδικάς του. Οπως να υπηρετεί ο ερμηνευτής το μουσικό αίσθημα του τραγουδιού και το νόημα των λέξεων κι όχι το τραγούδι να υπηρετεί εκείνον».

• «Σείριος» ο εναλλακτικός, ο χώρος για τους πρωτοεμφανιζόμενους

Εκδόσεις. Σ' αυτό το κλίμα είναι και οι εκδόσεις του εναλλακτικού «Σείριου». Ενα cd με την μέτζο τραγουδίστρια Καίτη Κοπανίτσα είναι έτοιμο για κυκλοφορία, ενώ στην ενότητα των νέων καλλιτεχνών μας συστήνει «ευαίσθητη ελεκτρόνικα» από την πρωτοεμφανιζόμενη Μαρί - Λουίζ Πολυμεροπούλου. Στα σειρά των ανέκδοτων έργων του Μάνου Χατζιδάκι δρομολογούνται σε κοινή έκδοση τα σάουντρακ «Faccia de spia» (σκηνοθέτησε ο Τζουζέπε Φεράρα το 1975) και το «The Martlet's tale» που γύρισε το 1970 ο Τζον Κρόουθερ. Η προπώληση των εισιτηρίων ξεκίνησε στα: Metropolis, Public, Fnac, Village, Ιανός, Φεστιβάλ Αθηνών, www.i-ticket.gr

Ο Χατζιδάκις της «Λύρα» σε 19 CD

Με επιμέλεια του Γιώργου Χατζιδάκι ξαναβγαίνει όλη η δισκογραφία του συνθέτη στην εταιρεία

Μια πολύτιμη σειρά και μια ωραία είδηση φτάνει από τη «Λύρα», που αποφάσισε να επανεκδώσει το έργο του Μάνου Χατζιδάκι σε μια σειρά 19 ψηφιακών δίσκων, που επιμελείται ο Γιώργος Χατζιδάκις.

Ο Χατζιδάκις αποκήρυξε κάποτε τα ελαφρότερα από τα κινηματογραφικά τής εργογραφίας του. Τα «αποκηρυγμένα» αλλά υπέροχα τραγούδια από την «Αλίκη στο Ναυτικό» είναι μερικά από όσα θα κυκλοφορήσουν απ' τη «Λύρα» σε νέα επεξεργασία

Οι επανεκδόσεις γίνονται με απόλυτο σεβασμό στην πρωτότυπη έκδοση κάθε έργου, που σημαίνει κατ' αρχάς ότι οι ηχογραφήσεις είναι από τα αρχικά master με ειδική ηχητική επεξεργασία. Ιδια είναι και τα εξώφυλλα-σημεία αναφοράς μιας εποχής αλλά και κάθε δίσκου του Χατζιδάκι, με τα εικαστικά έργα των Γιάννη Μόραλη, Μίνωα Αργυράκη, Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, Γιώργου Σταθόπουλου και Αλέξη Κυριτσόπουλου.

Επίσης έχουν διατηρηθεί όλες οι πληροφορίες και τα κείμενα κάθε πρωτότυπης έκδοσης, εμπλουτισμένες όμως με φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του Χατζιδάκι. Ολα τα κείμενα και οι στίχοι υπάρχουν και μεταφρασμένα στα αγγλικά από την Αμι Μιμς. Το δημιουργικό μέρος έχει επιμεληθεί ο Πέτρος Παράσχης.

Τα πέντε πρώτα έργα που κυκλοφορούν είναι α) «Ο Μεγάλος Ερωτικός» (1972) και «Χωρίον ο Πόθος» (1977), β) «Ο Οδοιπόρος, το Μεθυσμένο κορίτσι και ο Αλκιβιάδης» (1974), γ) «Τα Παράλογα» (1976), δ) «Η Εποχή της Μελισσάνθης» (1980) και ε) «Οι Μπαλάντες της οδού Αθηνάς» (1983). Μεταξύ των έργων που θα κυκλοφορήσουν το επόμενο διάστημα είναι και οι «Εξι Λαϊκές Ζωγραφιές», «Το Καταραμένο Φίδι», «Ο Κύκλος του CNS», «Το ρεσιτάλ», η «Ρυθμολογία», «Τα Πέριξ», όπως και οι συνθέσεις του Χατζιδάκι για το σινεμά («Sweet Movie», «Memed Γεράκι μου», «Never on Sunday», «Το τελευταίο ψέμα», «Μανταλένα», «Η Αλίκη στο Ναυτικό»).

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 24/11/2008

Ο Χατζιδάκις έκανε ό,τι ήθελε χωρίς να ρωτάει κανέναν

Ντίνος Χριστιανόπουλος

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. «Ο Μάνος Χατζιδάκις έκανε πάντα αυτό που ήθελε, χωρίς να ρωτάει κανέναν. Ούτε τους ίδιους τους συνεργάτες του». Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος περιγράφει τη συνεργασία του με τον Μ. Χατζιδάκι, όταν ο συνθέτης μελοποίησε ποιήματά του για τον δίσκο «Τα τραγούδια της αμαρτίας».

Τα τραγούδια αυτά ερμηνεύουν απόψε στις 9, στον κινηματογράφο «Αριστοτέλειον», ο Ανδρέας Καρακότας με την Ντόρα Μπακοπούλου στο πιάνο, σε μια εκδήλωση που γίνεται στο πλαίσιο των 43ων Δημητρίων.

«Ο τίτλος αδικεί και τον Χατζιδάκι κι εμένα. Ούτε μια φορά δεν έκανα την αμαρτία να γράψω τη λέξη "αμαρτία" στα ποιήματά μου», είπε ο Χριστιανόπουλος

«Ο Μ. Χατζιδάκις ήταν εκπληκτικός άνθρωπος, αλλά είχε πολλές ιδιοτροπίες. Δεν έλεγε τι θέλει, δεν ζητούσε γνώμες. Οταν συμφωνήσαμε, του είπα να κάνει ό,τι θέλει, και το έδεσε κόμπο», είπε ο Ντ. Χριστιανόπουλος σε συνέντευξη Τύπου. Δεν ρωτήθηκε ούτε για τον τίτλο του δίσκου. «Ο τίτλος αδικεί και τον Χατζιδάκι, αδικεί κι εμένα», είπε. «Η μουσική είναι πολύ ωραία, αλλά στην τιτλοδότηση μου τα χαλάτε», του είχε πει όταν ο Χατζιδάκις του ανακοίνωσε τον τίτλο. Ο αρχικός ήταν «Η αμαρτία είναι βυζαντινή και ο έρωτας αρχαίος», αλλά ο Μ. Χατζιδάκις τον απέρριψε.

«Αυτό το "μακαρόνι" ήταν εκπληκτικό ως σύλληψη, αλλά φαίνεται ότι δεν ήταν εμπορικό και τελικά ο Χατζιδάκις ενέκρινε τον δεύτερο τίτλο. Αν με ρωτούσε, θα έλεγα όχι». Γιατί, όπως είπε, «και η λέξη τραγούδια και η λέξη αμαρτία είναι γενικευτικά. Το πολύ πολύ να ενθουσιάσει ένα μέτριο και ημιμαθές κοινό». Τον ικανοποίησε περισσότερο ο τίτλος «Ενός λεπτού σιγή», που επέλεξε ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, όταν παρουσίασε το έργο ως χορόδραμα. Οσον αφορά τις προσωπικές του αμαρτίες, ο Ντ. Χριστιανόπουλος είπε ότι έκανε πολλές. «Ούτε μία φορά όμως δεν έκανα την αμαρτία να αναφέρω τη λέξη "αμαρτία" στα ποιήματά μου».

Ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1996, δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Μ. Χατζιδάκι. Ο Μ. Χατζιδάκις είχε επιλέξει ως ερμηνευτή τον Ανδρέα Καρακότα. «Η φωνή του Ανδρέα Καρακότα άξιζε καλύτερη τύχη, αλλά έπεσε στο κενό με τον ξαφνικό θάνατο του Χατζιδάκι», είπε ο Ντ. Χριστιανόπουλος και εξέφρασε τη θλίψη του που «μια Θεσσαλονίκη και μια Ελλάδα δεν μπορούν να υποστηρίξουν τους ελάχιστους σοβαρούς καλλιτέχνες».

Το εισιτήριο για την εκδήλωση είναι 20 ευρώ, αφορμή για ακόμα ένα σχόλιο του Ντ. Χριστιανόπουλου κατά του Δήμου Θεσσαλονίκης. «Εφτυσα αίμα για τη Θεσσαλονίκη, αλλά είναι η πρώτη φορά, από τον πρώτο χρόνο των Δημητρίων, που με καλούν σε εκδήλωση με εισιτήριο. Οταν είναι εκδήλωση με ελεύθερη είσοδο, λυσσιάζουν να παρευρεθώ. Αυτό δείχνει μία νοοτροπία βλαχοπουτανιώτικη», είπε, παρουσία του αντιδημάρχου Πολιτισμού, Βασίλη Γάκη. «Πιο πολύ με αγαπούν οι Αθηναίοι και λιγότερο οι Θεσσαλονικείς. Αλλά σ' αυτή την έρμη την πόλη κόλλησα πάνω στο βράχο μου σαν στρείδι. Τώρα που γέρασα και κλάταρα, στα 78 μου, θα φύγω στην Αθήνα; Αντε να ζήσω δυο - τρία χρόνια ακόμα», είπε ο Ντ. Χριστιανόπουλος.

ΣΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 22/09/2008

Το ΚΚΕ τιμά τον Μάνο Χατζιδάκι!!!

«Πιστεύω στο τραγούδι που μας αποκαλύπτει και μας εκφράζει εκ βαθέων και όχι σ' αυτό που κολακεύει τις επιπόλαιες και βιαίως αποκτηθείσες συνήθειές μας».

«Αδιαφορώ για τη δόξα. Με φυλακίζει μες στα πλαίσια που καθορίζει εκείνη και όχι εγώ».

«Περιφρονώ αυτούς που δε στοχεύουν στην αναθεώρηση και στην πνευματική νεότητα, τους εύκολα "επωνύμους" πολιτικούς και καλλιτέχνες, τους εφησυχασμένους συνομηλίκους, τη σκοτεινή και ύποπτη δημοσιογραφία, καθώς και την κάθε λογής χυδαιότητα».

«Όποιος δε φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει και η πιθανή προέκταση του αξιώματος είναι να συνηθίσουν τη φρίκη, να μας τρομάζει η ομορφιά». (Μάνος Χατζιδάκις)

***

«Ο Μάνος Χατζιδάκις με την προσωπική αισθητική και την προσωπική ευαισθησία του, την οξεία κριτική ματιά του, την αγάπη του για το λαό και με την απόφασή του να μη συμβιβαστεί με την εξουσία και τις απαιτήσεις της, μπόρεσε να αποτυπώσει με κριτικό ρεαλιστικό τρόπο την ελληνική κοινωνία. Ο Μάνος Χατζιδάκις αντιπαρατέθηκε σ' όλη τη ζωή του στην εμπορευματοποίηση και στον εκχυδαϊσμό της τέχνης».

(Από το κάλεσμα της ΚΕ στη συναυλία - αφιέρωμα που διοργανώνει το ΚΚΕ για τον Μάνο Χατζιδάκι, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 90χρονα του Κόμματος, μεθαύριο Δευτέρα 8 Σεπτέμβρη, στη Ρωμαϊκή Αγορά, στην Πλάκα, στις 8.30μ.μ.).

ΑΥΤΟ ΚΙ ΑΝ ΕΙΝΑΙ... ΚΟΥΦΟ!!!

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ-ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ

Το καλοκαίρι του 1963 στη «Μαγική πόλη»

Η ιστορική συνάντηση, όπως την απεικόνισε ο Μίνως Αργυράκης στην αφίσα της παράστασης

Η επιτυχία των μουσικών παραστάσεων «Ομορφη πόλη» του Μίκη Θεοδωράκη και «Οδός ονείρων» του Μάνου Χατζιδάκι, το καλοκαίρι του 1962 (η πρώτη στο θέατρο «Παρκ», η δεύτερη στο «Μετροπόλιταν» - και τα δύο στη λεωφόρο Αλεξάνδρας) οδήγησε τους δύο συνθέτες σε μια κοινή παράσταση το επόμενο καλοκαίρι (ήγουν ακριβώς πριν από 45 χρόνια) στο «Παρκ», με τίτλο «Μαγική πόλις». Μια παράσταση με συναυλιακό χαρακτήρα, χωρίς κείμενα και ηθοποιούς, εκτός από τη Ζωζώ Ζάρπα και τον Γιώργο Μάζη, που έπαιζαν ρόλο παρουσιαστών.

• Και Λοΐζος - Λεοντής

Παραγωγός ο Θεόδωρος Κρίτας, χορογραφίες Μανώλης Καστρινός, σκηνογραφίες Μίνως Αργυράκης, σκηνοθετική επιμέλεια Λεωνίδας Τριβιζάς. Στα τραγούδια του Θεοδωράκη οι Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Ντόρα Γιαννακοπούλου, Εφη Παναγιώτου, Αγγέλα Ζώη, και στου Χατζιδάκι, πάλι Μπιθικώτσης, Λάκης Παππάς, Ελσα Μαργαρίτη, Νίκη Καμπά (την οποία προς το τέλος των παραστάσεων αντικατέστησε ο Πάνος Τζαννετής), μπουζούκι ο Γιώργος Ζαμπέτας, κιθάρα ο Δημήτρης Φάμπας.

Οπως αναφέρει σε σημείωμά του στο CD «Μαγική πόλις», που κυκλοφορεί από την ΕΜΙ, ο Μάκης Δελαπόρτας: «Τα τραγούδια πολλές φορές ήταν εναλλασσόμενα. Κι αυτό γιατί η παράσταση στην ουσία ήταν μια παρέλαση νέων και παλαιών συνθέσεων των δυο μεγάλων δημιουργών, που έδεναν μεταξύ τους με ιδιαίτερα εμπνευσμένα χορευτικά από τον Μανώλη Καστρινό και τη Χρυσούλα Ζώκα. Μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου μέρους μεσολαβούσε ένα ιντερμέτζο με τραγούδια των νεαρών τότε και πολύ ταλαντούχων πρωτοεμφανιζόμενων συνθετών, Μάνου Λοΐζου και Χρήστου Λεοντή».

Η παράσταση ανέβηκε στις 20 Ιουνίου 1963 και κράτησε όλο το καλοκαίρι. Στον προαναφερόμενο δίσκο περιλαμβάνονται δέκα τραγούδια: Μαγική πόλη, Το ναυτάκι, Είμαι αετός χωρίς φτερά, Ηρθε βοριάς, ήρθε νοτιάς και Η κυρά του Χατζιδάκι. Και: Βάρκα στο γιαλό, Τι να την κάνω τη χαρά, Το γελαστό παιδί, Το φεγγάρι κάνει βόλτα και Μαργαρίτα Μαργαρώ του Θεοδωράκη.

Ηταν η τελευταία συνύπαρξη των δύο συνθετών, των οποίων η σχέση μετράει από την Κατοχή... [Διαχρονικά, Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΚΙΩΝΗ, Ελευθεροτυπία 2, 21/6/2008]

Μάνος Χατζιδάκις «Δεν άνθισαν ματαίως...»

Πέρασαν 14 χρόνια από τότε που ο Μάνος Χατζιδάκις ξεκινούσε το «ταξίδι» του προς τ' άστρα. Για τον σπουδαίο αυτό δημιουργό, που, στο διάβα του από το σύγχρονο πολιτισμό μας, πρόλαβε να σμιλέψει τον κοινό μας μύθο με μουσικές και τραγούδια εξαίσια, αληθινά και να μας προσφέρει ανείπωτες συγκινήσεις, μιλούν στην εκπομπή «Δεν άνθισαν ματαίως...» ο σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος, ο ερμηνευτής πολλών τραγουδιών του Βασίλης Λέκκας και ο συνθέτης Σταμάτης Κραουνάκης. Πνεύμα ασυμβίβαστο, που αντιτάχθηκε στους κρατούντες, στην όποια κολακεία και αναρρίχηση, ο Μάνος Χατζιδάκις υπήρξε πάνω απ' όλα κορυφαίος αναμορφωτής του ελληνικού τραγουδιού, δρομολογώντας το σε νέους μουσικούς ορίζοντες. «Το τραγούδι», έλεγε, «δεν είναι σύνθημα ή πράξη εκτονώσεως. Ούτε μαστίχα για το στόμα αθλητικών εφήβων ή συντροφιά νυχτερινή για οδηγούς ταξί και φορτηγών. Είναι μία μαγική στιγμή κι εγώ ένας πανηγυριώτης μάγος εκπρόσωπός σας - αφού γεννήθηκα τον ίδιο καιρό με σας και μες στον ίδιο χώρο - που θα φωτίσω τις κρυφές αθέατες γωνιές σας...». Επιμέλεια - Παρουσίαση: Σοφία Αδαμίδου (Τρίτη, 17/6, «902» TV, 23.00).

«ΧΡΩΜΑΤΑ» ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΕ ΜΕΡΕΣ «ΞΗΡΑΣΙΑΣ»

«Η Ορχήστρα των Χρωμάτων πρέπει να ζήσει, αξίζει να ζήσει. Είναι πολιτισμός, το αντίδοτο για τα σκουπίδια που μας πλημμυρίζουν». Τα παραπάνω λόγια του συνθέτη Θόδωρου Αντωνίου, προέδρου της Ενωσης Ελλήνων Μουσουργών, δίνουν το στίγμα της χτεσινής συνέντευξης Τύπου της Ορχήστρας, ενόψει της συναυλίας - αφιερώματος στον ιδρυτή της Μάνο Χατζιδάκι, (18/6, 9 μ.μ.), στο Μέγαρο Μουσικής. Η επετειακή συναυλία, λόγω των μεγάλων οικονομικών προβλημάτων της ορχήστρας - οι εργαζόμενοι είναι απλήρωτοι επί εξάμηνο - κινδύνευσε να ματαιωθεί. «Ομως δεν υποχωρήσαμε. Κάνουμε αυτό που θέλαμε για να τιμήσουμε τον Μ. Χατζιδάκι», ανέφερε ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ορχήστρας, Γιώργος Κουρουπός, σημειώνοντας ότι «μετά το θόρυβο που δημιουργήθηκε, το ΥΠΠΟ δήλωσε πρόθεση να επιδοτήσει την ορχήστρα το 2008». Να κάνει δηλαδή ό,τι υποχρεούται από το νόμο.

Οι μεγάλες, χρόνιες καθυστερήσεις στην επιχορήγηση έχουν επιφέρει δυσβάσταχτες καθυστερήσεις στους μισθούς και αδυναμία έγκαιρου καλλιτεχνικού προγραμματισμού, αλλά και πρόστιμα προς την ορχήστρα για οφειλές σε ΙΚΑ, τράπεζες κ.ά. Ενώ το κράτος είναι ο μεγάλος οφειλέτης, ο πρόεδρος του ΔΣ διώκεται δικαστικά για παλιό χρέος της ορχήστρας σε τράπεζα, μετά από δανεισμό της για πληρωμή ανελαστικών δαπανών! Οι δε μουσικοί της εξαιρετικής ορχήστρας, που «παίζει περισσότερα ελληνικά έργα απ' ό,τι όλες οι άλλες ορχήστρες μαζί», είναι αναμφίβολα οι κατεξοχήν χρηματοδότες της, καθώς απλήρωτοι κάνουν έργο, υπηρετούν οράματα.

«Για μία ακόμα φορά, αφού εξαντλήθηκαν και τα τελευταία αποθέματα της αντοχής μας, έχοντας ξεπεράσει τα όρια της υπομονής, εξοργισμένοι με την αβελτηρία των κρατούντων, μάθαμε ότι το αυτονόητο - οι αμοιβές μας - θα αποδοθούν, έστω με εξάμηνη καθυστέρηση και πάλι τμηματικά», ανέφερε εκπρόσωπος των μουσικών, περιγράφοντας τη «ζοφερή καθημερινότητα» που βιώνουν οι εργαζόμενοι, αναμένοντας τα δεδουλευμένα «ως ελεημοσύνη προς αναξιοπαθούντες». Γνωρίζοντας «ότι θα επακολουθήσει ξανά μεγάλη περίοδος "ξηρασίας" και αγωνιώδους αναμονής», κάλεσε την κυβέρνηση «να εφαρμόσει το νόμο και να "περάσει" την ετήσια επιχορήγηση της Ορχήστρας στον τακτικό προϋπολογισμό του ΥΠΠΟ».

Την ανάγκη στήριξης της ορχήστρας υπογράμμισαν και εκπρόσωποι φορέων - συνεργατών της και φίλοι και συνοδοιπόροι της, τονίζοντας την ολοένα εντονότερη έλλειψη του Μ. Χατζιδάκι. Το πρόγραμμα της συναυλίας (18/6) περιλαμβάνει τα έργα: Μηνά Αλεξιάδη «Ragtime Concertino», στη μνήμη του Μάνου Χατζιδάκι, Leonard Bernstein «Συμφωνία Νο 2», με σολίστ τον Χαράλαμπο Αγγελόπουλο (πιάνο) και Μάνου Χατζιδάκι «Blue», με σολίστ τον κιθαρίστα Γιώργο Μουλουδάκη.

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

10/6/2007

-- Ορχηστρικό όραμα... σε ασφυξία

8/6/2006

-- Απειλείται με κλείσιμο λόγω κυβερνητικής αδιαφορίας

7/6/2005

-- Μνήμη Χατζιδάκι σε ασφυκτική εποχή

28/5/1997

-- Μελωδικοί δανεισμοί

28/5/1997

-- Μελωδικοί δανεισμοί