Ο μελωδός της νοσταλγίας

• Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ, Επτά, Κυριακή 16 Μαΐου 2010

Το σάουντρακ της «Διπλής ζωής της Βερόνικα» και το «Goin' Back to New Orleans» του Dr. John ήταν τα πρώτα άλμπουμ στην Ελλάδα που κυκλοφόρησαν αποκλειστικά σε cd. Μέχρι τότε, αρχές της δεκαετίας του '90, όλες οι καινούριες κυκλοφορίες έβγαιναν ταυτόχρονα και σε βινύλιο.

Το αγοράσαμε το cd «La double vie de Veronique» λοιπόν, ήταν εξαιρετικό, και μέχρι να πάρουμε και cd-player το... καμαρώναμε. Ο Ζμπίγκνιου Πράισνερ, ο πολωνός συνθέτης της «Βερόνικας» και μόνιμος συνεργάτης του σκηνοθέτη Κριστόφ Κισλόφσκι, ακούει να του διηγούμαι την ιστορία και χαμογελάει. Κάθεται απέναντί μου, σε μία ταβέρνα στην Πλατεία Καραϊσκάκη. «Αποφασίσαμε να το βγάλουμε μόνο σε cd για να δείξουμε πως περνάγαμε σε μία νέα εποχή» εξηγεί. «Αν και προσωπικά παραμένω λάτρης του βινυλίου ακόμα και σήμερα».

«Η κρίση είναι πλασματική»

Ο Πράισνερ ήρθε για ένα διήμερο για να προετοιμάσει τη συναυλία του στο Μέγαρο Μουσικής, την Κυριακή 30 Μαΐου. Θα παίξει αποσπάσματα από τις μελωδίες που έχει γράψει για ταινίες όπως «Η διπλή ζωή της Βερόνικα», «Τα τρία χρώματα: Μπλε, Λευκό, Κόκκινο», «Κουαρτέτο σε τέσσερις κινήσεις» της Λουκίας Ρικάκη, «Requiem for my friend» κ.ά. Το ρέστοραν όπου συναντηθήκαμε ήταν σχεδόν γεμάτο. «Η οικονομική κρίση βρίσκεται μόνο στα χαρτιά και στα κεφάλια των κυβερνώντων» πιστεύει εκείνος. «Η Ελλάδα πάντοτε πορευόταν με δανεικά. Εζησα τη μεγάλη κρίση στην Πολωνία, αρχές του '80, όταν τα μαγαζιά ήταν άδεια και ο κόσμος δεν είχε χρήματα».

Ο Πράισνερ θεωρεί ότι η κρίση είναι πλασματική, όχι όμως και οι συμπατριώτες του. «Ο κόσμος στην Πολωνία με ρωτούσε πώς θα κάνω συναυλίες στην Ελλάδα τώρα που η χώρα έχει πρόβλημα. Θα μπορούσε άραγε να αγοράσει ο κόσμος τα εισιτήριά του; Ρώτησα κι εγώ τον διοργανωτή. Οχι, φυσικά, για το αν θα πραγματοποιηθεί το live, αλλά για το κέφι και την όρεξη του κοινού». Θέλω να τον... κουρδίσω λίγο: «Η Ντιόν Γουόργουικ ματαίωσε την επίσκεψή της στην Ελλάδα γιατί, όπως είπαν οι οργανωτές, φοβόταν τις απεργίες και πίστευε πως εδώ είναι επικίνδυνα». Απορεί και γελάει. «Μεγάλη βλακεία. Οι γυναίκες τελικά φοβούνται πολύ».

Μοιάζει πλήρως εγκλιματισμένος. «Αν ήξερα τη γλώσσα θα μπορούσα να μείνω μόνιμα στη χώρα σας. Μου αρέσει ο τρόπος ζωής σας. Τρώτε όταν πεινάτε, κοιμάστε όταν νυστάζετε. Η Λουκία Ρικάκη μου έδειξε περιοχές της Πελοποννήσου τις οποίες δεν θα έβλεπα ποτέ ως τουρίστας. Και σ' ένα ορεινό χωριό του Κισσάβου πέτυχα μία εντυπωσιακή σκηνή: Στο καφενείο κάθονταν έξι γυναίκες, μόνες τους, σε έξι διαφορετικά τραπέζια. Για πολλές ώρες. Εμεινα να δω τι θα κάνουν. Καμία δεν επικοινώνησε με τις άλλες, ούτε μία στιγμή. Εμοιαζαν σαν να είχαν δημιουργήσει γύρω τους έναν δικό τους κόσμο. Κάποια στιγμή άρχισα να αισθάνομαι πως βρίσκομαι ανάμεσα σε πνεύματα».

- Γίνεται μουσική η εικόνα αυτή;

«Αποτελεί το θέμα του καινούριου μου έργου που θα ολοκληρωθεί το 2012. Προσπαθώ να μπω στο μυαλό εκείνων των γυναικών και να δημιουργήσω έξι διαφορετικές ιστορίες».

- Γίνεται φανερή η καταγωγή ενός συνθέτη στο έργο του;

«Είναι αδύνατον να μην καταλάβεις πως ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Βαγγέλης Παπαθανασίου είναι Ελληνες. Στη μουσική σας κυριαρχεί η νοσταλγία. Σε αυτό μοιάζουμε οι δύο λαοί. Νιώθω σαν να είμαι ένας σύνδεσμος μεταξύ της καινούριας μουσικής της Πολωνίας και της παλιάς, όχι της παραδοσιακής, αλλά κυρίως της θρησκευτικής».

- Είστε θρήσκος;

«Οχι. Πιστεύω πως υπάρχει κάτι ανώτερο, αλλά δεν θεωρώ τον εαυτό μου χριστιανό καθολικό. Η θρησκευτική μουσική διαθέτει πνευματικότητα. Είναι απλή, αλλά ουσιαστική. Χρησιμοποιεί λογοτεχνική γλώσσα που εκφράζει τέλεια τα συναισθήματα και διαθέτει κάτι που οδηγεί τους ακροατές σε ένα είδος έκστασης».

«Εθνικός ήρωας ο Βαλέσα»

- Το σκάνδαλο του πάπα με την παιδεραστία σάς ενόχλησε;

«Με ενοχλεί, αλλά δεν το θεωρώ τόσο σημαντικό. Δεν πιστεύω πως μπορεί να υφίσταται αγαμία κληρικών. Υπάρχουν πολλοί σπουδαίοι πολωνοί ιερείς με θαυμάσιες οικογένειες. Αυτοί έχουν την καλύτερη σχέση με το ποίμνιο γιατί γνωρίζουν και την άλλη πλευρά της ζωής».

- Εχω την αίσθηση πως μετά την πτώση του κομμουνισμού, η Πολωνία εξελίχθηκε σε δορυφόρο της Αμερικής στην Ευρώπη.

«Δεν έχετε δίκιο. Σαφώς η Αμερική βοήθησε την Πολωνία σε διάφορες περιόδους της νεότερης εποχής. Αν και ακόμα υπάρχει η απορία γιατί οι ΗΠΑ δεν μας υποστήριξαν στις συμφωνίες της Γιάλτας και της Τεχεράνης. Και δεν το έκανε καμία δύναμη της Δύσης. Ο Ρέιγκαν ασκούσε πιέσεις στην τότε Σοβιετική Ενωση, ώστε η μετάβαση από το ένα καθεστώς στο άλλο να γίνει αναίμακτα».

- Και ο Λεχ Βαλέσα;

«Εθνικός ήρωας. Μετά το θάνατό του θα στήνονται ανδριάντες».

- Ο Γιαρουζέλσκι;

«Δεν έχουμε μάθει ακόμα όλη την αλήθεια. Σίγουρα ήταν δυνάστης, καταπιεστής. Ωστόσο η Ιστορία θα του αναγνωρίσει ότι μας οδήγησε στο νέο καθεστώς χωρίς θύματα». *

Ο πολωνός συνθέτης Ζμπίγκνιου Πράισνερ ξανά στην Αθήνα

• O Ζμπίγκνιου Πράισνερ, γνωστός στο ελληνικό κοινό από τις μουσικές του κυρίως για τις ταινίες του Κριστόφ Κισλόφσκι, θα εμφανισθεί το Σάββατο 29 Μαΐου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τρία χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Αυτοδίδακτος μουσικός, ο πολωνός συνθέτης θεωρείται ένας από τους πιο επιφανείς συνθέτες μουσικής για τον κινηματογράφο της γενιάς του. Εχει υπογράψει τη μουσική σε περισσότερες από 40 ταινίες, κατά κύριο λόγο ευρωπαίων σκηνοθετών, ενώ έγινε γνωστός κυρίως μέσα από τη δουλειά του για την ταινία του Κισλόφσκι «Η διπλή ζωή της Βερόνικα», υπογράφοντας με το ψευδώνυμο Βαν ντε Μπαντεμάγερ το χαρακτηριστικό κινηματογραφικό θέμα «Concerto in e minor, Version 1798».

Ο Ζμπίγκνιου Πράισνερ έχει συνεργασθεί με τον Κριστόφ Κισλόφσκι και σε άλλες ταινίες («Ο δεκάλογος», «Τα τρία χρώματα: Μπλε, Λευκό, Κόκκινο»), καθώς και σε ταινίες άλλων σκηνοθετών, όπως το «Εuropa Εuropa» της Ανιέσκα Χόλαντ, το «Μοιραίο πάθος» του Λουί Μαλ, το «Οταν ένας άντρας αγαπά μια γυναίκα» του Λούις Μαντόκι ή το «Κουαρτέτο σε τέσσερις κινήσεις» της Λουκίας Ρικάκη.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η «Διπλή ζωή της Βερόνικα» έχει πουλήσει πάνω από 300.000 CD από το 1991 που κυκλοφόρησε, ενώ η τριλογία «Τα τρία χρώματα» έχει ξεπεράσει τις 700.000 πωλήσεις. Οπως σημειώνει σε συνεντεύξεις του, η έμπνευσή του έχει ως πηγή την ανησυχία ότι οι άνθρωποι στη σημερινή εποχή απομακρύνονται όλο και περισσότερο μεταξύ τους, ως συνέπεια των τεχνολογικών επιτευγμάτων τα οποία - παραδόξως- αποτελούν εμπόδιο στην επικοινωνία και στην ενδοσκόπηση.

«Οχι πολύ καιρό πριν», λέει ο ίδιος, «διαβάζαμε κάτω από το φως της λάμπας πετρελαίου. Τώρα μοιράζουμε την προσοχή μας μεταξύ της τηλεόρασης, της οθόνης του υπολογιστή μας και των κινητών τηλεφώνων μας. Το τεράστιο άλμα της τεχνολογίας όμωςδεν στηρίχθηκε σε κάποιο φιλοσοφικό ή ψυχολογικό υπόβαθρο, ούτε στην τέχνη. Οι άνθρωποι έχουν λησμονήσει την ψυχή τους- δεν έχουν ούτε χρόνο ούτε χώρο να της αφιερώσουν» .

Στη συναυλία συμμετέχει η Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Βόλου υπό τον Ιωακείμ Μπαλτσαβιά, καθώς και η υψίφωνος Ελζμπιέτα Τοβάρνικα.

• ΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΤΕ

η Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας και Π. Κόκκαλη, τηλ. 210 6980.044 η Στις 29 Μαΐου η Τιμές εισιτηρίων: 35, 50, 65 και 100 ευρώ (διακεκριμένη ζώνη). Εναρξη προπώλησης: τέλη Απριλίου, στα ταμεία του Μεγάρου, στο εκδοτήριο της Ομήρου 8 στο Σύνταγμα, ΔευτέραΠαρασκευή 10.00-16.00, με πιστωτική στο τηλ. 210-7282.333 και ηλεκτρονικώς στο www.megaron.gr.

• Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artid=323020&dt=30/03/2010#ixzz0jfpgWS4Z

Ζμπίγκνιου Πράισνερ: «Περιγράφω τον κόσμο με νότες»

Ζμπίγκνιου Πράισνερ

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία / 7 - 31/08/2008

Ο πολωνός συνθέτης Ζμπίγκνιου Πράισνερ φθάνει στη Θεσσαλονίκη φέρνοντας μαζί του μελωδίες από ταινίες που λατρέψαμε όλοι μας.

Τι μπέρδεμα κι εκείνο τότε, αρχές δεκαετίας του '90... Να κρατάς στα χέρια σου το συγκλονιστικό σάουντρακ του Ζμπίγκνιου Πράισνερ για το φιλμ του Κριστόφ Κισλόφσκι «Η διπλή ζωή της Βερόνικας» και να μην μπορείς να το ακούσεις. Πρέπει να ήταν το πρώτο-πρώτο άλμπουμ στην Ελλάδα που κυκλοφόρησε αποκλειστικά στη μορφή του CD, μία εποχή κατά την οποία τα CD player αποτελούσαν είδος πολυτελείας. Οχι βέβαια πως αυτό στάθηκε εμπόδιο στο να γίνει ο Πράισνερ ένας από τους αγαπημένους συνθέτες του ελληνικού κοινού. Ακολούθησε και η τριλογία του Κισλόφσκι «Τρία χρώματα - Κόκκινο, Λευκό, Μπλε» με τις εξαίσιες μουσικές του αυτοδίδακτου συνθέτη από την Κρακοβία, προϋπήρχε και ο «Δεκάλογος», το παζλ έμοιαζε ήδη συμπληρωμένο.

«Το μόνο αρνητικό με την Ελλάδα είναι ότι βρίσκεται πολύ μακριά από την Πολωνία και δεν μπορώ να έρχομαι όσο συχνά θέλω», μας λέει από το τηλέφωνο λίγο πριν έρθει στα μέρη μας για μία συναυλία. Την Τετάρτη 10 Σεπτεμβρίου θα παρουσιάσει στο Θέατρο Γης της Θεσσαλονίκης τις κινηματογραφικές του επιτυχίες, καθώς και την τελευταία προσωπική του δουλειά «Silence, Night & Dreams». Εργο γραμμένο για ορχήστρα και χορωδία με κείμενα από το Βιβλίο του Ιώβ και το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Στη συναυλία, που εντάσσεται στο πρόγραμμα των εκδηλώσεων των 43ων Δημητρίων, τον συνθέτη θα συνοδεύσουν η Συμφωνική Ορχήστρα Δήμου Βόλου, η τραγουδίστρια των Μαντρεντέους Τερέζα Σαλγκουέιρο, καθώς και η υψίφωνος Ελζμπιέτα Τοβαρνίκα, που είναι η αγαπημένη «φωνή της Βερόνικα».

Ο ΠΡΑΪΣΝΕΡ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΡΕΖΑ ΣΑΛΓΚΟΥΕΪΡΟ

«Ο Κισλόφσκι ήταν δάσκαλος»

«Είμαι ευτυχής που η παγκόσμια πρώτη για το "Silence, Night & Dreams" δόθηκε πέρυσι, τέτοια εποχή, στο Ηρώδειο. Στην ουσία αποτελεί τη ματιά μου προς το μέλλον. Τα κείμενα που χρησιμοποίησα κηρύττουν διαχρονικές αξίες και μοιάζουν ακόμα πιο σημαντικά τώρα που ο άνθρωπος αλλοτριώνεται όλο και περισσότερο. Η τεχνολογία αναπτύσσεται, θεωρητικά μας φέρνει πιο κοντά, αλλά στην πραγματικότητα όλο και απομακρυνόμαστε. Κυριαρχούν, η μοναξιά και η δυστυχία».

Εκτός από τη συνεργασία του με τον Κριστόφ Κισλόφσκι ο Πράισνερ έχει γράψει μουσική και σε πολλές ακόμα ταινίες, όπως το «Μοιραίο πάθος» του Λουί Μαλ, το «Οταν ένας άντρας αγαπά μια γυναίκα» του Λούις Μαντόκι, το «Europa Europa» της Ανιέσκα Χόλαντ, αλλά και το δικό μας «Κουαρτέτο σε τέσσερις κινήσεις» της Λουκίας Ρικάκη. «Δεν ξέρω αν είναι τελικά πιο σημαντική η μουσική για ταινίες ή τα προσωπικά έργα. Το δεύτερο πάντως, ομολογώ, το βλέπω σαν ένα διάλογο με τον εαυτό μου. Αντιθέτως, στην κινηματογραφική μουσική ο συνθέτης δεν νιώθει απόλυτα ελεύθερος να κινηθεί στα πεδία που θέλει και να παρουσιάσει πλήρως τις πτυχές του χαρακτήρα του αφού, πρέπει, να ακολουθήσει κάποια στάνταρ».

• Τι πιστεύετε ότι είναι αυτό στη μουσική σας που γοητεύει τόσους σκηνοθέτες;

«Πρώτον, η παγκόσμια οπτική της. Δεύτερον, η μακρόχρονη συνεργασία μου με τον Κισλόφσκι. Με έμαθαν καλά κι έτσι με εμπιστεύονται. Και, τρίτον, η ικανότητά μου να νιώθω το φιλμ, να νιώθω το ρυθμό του».

- Και σκηνοθέτες, απ' όλο τον κόσμο...

«Η μουσική στην ουσία είναι ένα διαβατήριο. Δεν έχει πια σημασία πού βρίσκεσαι και πού ζεις. Χαίρομαι και είναι πολύ τιμητικό όταν ο κόσμος αναγνωρίζει τα έργα μου, αλλά καταλαβαίνω πως έπαιξε καθοριστικό ρόλο και η επιτυχία των συγκεκριμένων ταινιών».

• Υποθέτω ότι σας έχει σημαδέψει η συνεργασία σας με τον Κισλόφσκι.

«Ενιωσα από την πρώτη στιγμή που συναντηθήκαμε και αποφασίσαμε να συνεργαστούμε ότι αυτό θα ήταν καταλυτικό για τη ζωή μου. Ηταν ένας δάσκαλος. Με τη βοήθειά του κατάλαβα το πώς μπορώ να περιγράφω τον κόσμο με νότες. Ισως και γιατί ο ίδιος γνώριζε μουσική. Από την πρώτη ταινία του που βρεθήκαμε μαζί, ένα φιλμ στην Πολωνία, μέχρι και το τέλος της ζωής του, ήμασταν συνεχώς δίπλα. Φίλοι και συνεργάτες. Ηταν αυτός άλλωστε που μου έδωσε το 1983 την πρώτη μου ευκαιρία να γράψω κινηματογραφική μουσική».

• Τι σας είπε τότε;

«Οτι ήθελε από μένα μουσική με περισσότερο βάθος και νόημα».

• Θα ξέρετε, υποθέτω, πως το ελληνικό κοινό λάτρεψε το σάουντρακ της «Διπλής ζωής της Βερόνικας».

«Καταλαβαίνω τη μεγάλη επιτυχία που είχε παντού. Δεν είναι μόνο οι καλές μελωδίες, αλλά και το γεγονός ότι το σενάριο στηριζόταν στη μουσική. Ηταν προϊόν μίας δημιουργικής συνεργασίας. Ποτέ δεν επιδιώκω η μουσική μου να λειτουργά αυτόνομα. Ο κινηματογράφος δεν είναι μία τέχνη, αλλά αποτελεί άθροισμα πολλών τεχνών μαζί».

• Ενιωσα ότι χαίρεστε ιδιαίτερα που μιλάτε με κάποιον από την Ελλάδα...

«Την αγαπώ τη χώρα σας και όποιο κομπλιμέντο χρησιμοποιήσω θα μοιάζει φτωχό. Σας γνωρίζω πολύ καλά. Εχω διαβάσω πολλά για την Ελλάδα, που θεωρώ ότι αποτελεί την πρωτεύουσα του κόσμου. Η ελληνική μυθολογία λόγου χάριν είναι κάτι που δεν συναντάς πουθενά αλλού. Αλλά και η ιστορία σας, ο πολιτισμός, όλα. Μου αρέσουν ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Βαγγέλης Παπαθανασίου και δηλώνω θαυμαστής της δουλειάς του Θόδωρου Αγγελόπουλου».