Υπόγεια ρεύματα: 'Η ανατρεπτική μουσική φόρμα είναι πολιτικό μήνυμα...'

• Επιμέλεια: ΘΑΝΟΣ ΜΑΝΤΖΑΝΑΣ, Η ΑΥΓΗ: 16/01/2010

Όλα ξεκίνησαν από ένα και μόνο τραγούδι του Θάνου Μικρούτσικου, το «Αυτούς Τους Έχω Βαρεθεί»... Ήταν το πρώτο που αποφάσισαν να διασκευάσουν τα Υπόγεια Ρεύματα χωρίς κάποιο ιδιαίτερο λόγο ή αιτία, απλά επειδή μια εσωτερική ανάγκη τους ώθησε να το κάνουν. Αυτό τους δημιούργησε τη διάθεση να κάνουν και το ίδιο και με άλλες συνθέσεις του κατ’ εξοχήν πολιτικοποιημένου δημιουργού της νεότερης ελληνικής μουσικής σκηνής.

Ζήτησαν την άδεια του Θάνου Μικρούτσικου ο οποίος, με τον ενθουσιασμό αλλά και την προθυμία να αγκαλιάζει οτιδήποτε καινούργιο του φαίνεται ενδιαφέρον που πάντα τον διακρίνουν, όχι μόνο τους την έδωσε αλλά και ενεπλάκη προσωπικά σε αυτή την απροσδόκητη αρχικά για τον ίδιο «επαναφορά» αρκετά ή και πολύ παλαιότερων τραγουδιών του στο σήμερα και την αισθητική του. Ήμασταν παρόντες πέρυσι στην πρώτη παρουσίαση στην Αθήνα της παράστασης «Τους Έχω Βαρεθεί!» με τον συνθέτη να βρίσκεται στη σκηνή δίπλα στο τετραμελές συγκρότημα, προσθέτοντας πολλά στις ενορχηστρώσεις των τραγουδιών με το χαρακτηριστικό του παίξιμο στο πιάνο, αλλά και συμμετέχοντας ερμηνευτικά.

Στη συνέχεια η παράσταση αυτή ταξίδεψε κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού σε αρκετά μέρη της χώρας μας με αξιοσημείωτα μεγάλη επιτυχία και τέλος ηχογραφήθηκε και ένας δίσκος με το ίδιο υλικό και τίτλο με αυτήν. Συζητήσαμε με τον τραγουδιστή και αναμφίβολη ηγετική φυσιογνωμία του γκρουπ - είναι και ο μόνος που έχει παραμείνει από την ιδρυτική πενταμελή σύνθεση τους - Γρηγόρη Κλιούμη και τον κιθαρίστα Κώστα Παρίσση για την εμπειρία της «αναπροσαρμογής» που επιχείρησαν σε ένα μεγάλο μέρος ενός τόσο σημαντικού και καταξιωμένου Έλληνα συνθέτη και μάλιστα με τη συνεργασία του αλλά και τις βαθύτερες αιτίες και λόγους που τους οδήγησαν σε αυτήν.

* Αισθανόσαστε μεγάλο το βάρος της σύγκρισης με τις αυθεντικές εκτελέσεις όταν ξεκινήσατε να δουλεύετε αυτά τα τραγούδια;

Όταν ένας συνθέτης ενορχηστρώνει τη μουσική του με τόσο πρωτοποριακό τρόπο και εισάγει ατονικά στοιχεία στο τονικό τραγούδι ήδη από τη δεκαετία του 70 ξέρεις ότι ουσιαστικά περιμένει από τους νεότερους να χειριστούν το υλικό του με την ανάλογη φαντασία και πειραματική διάθεση. Εξάλλου ξέραμε ότι όποιο και αν ήταν το τελικό αποτελέσματα πρόθεση μας ήταν να διασκευάσουμε πραγματικά κι όχι να επανεκτελέσουμε -όπως συνηθίζεται- τα τραγούδια του. Αυτό είναι αρκετά τίμιο από μόνο του για να μας απελευθερώσει απ' το άγχος της σύγκρισης...

* Πόσο διαφορετικά θα είχαν προκύψει τόσο οι παραστάσεις όσο και ο δίσκος χωρίς την παρουσία του ίδιου του Θάνου Μικρούτσικου;

Ο Θάνος με την πείρα αλλά αι την ευρύτατη μουσική του κουλτούρα κατάλαβε αμέσως την κατεύθυνση που ακολουθούσαμε και και με τις παρεμβάσεις του ενδυνάμωσε ακριβώς τον τρόπο μας όποτε αυτό χρειάστηκε χωρίς όμως να μας κάνει να αποκλίνουμε από την αρχική μας σύλληψη. Στις ζωντανές μας εμφανίσεις δε δίνει τεράστιο ειδικό βάρος με το κύρος και την πληθωρικότητα του, είναι αστείρευτη πηγή έμπνευσης επί σκηνής!

* Ποια διαφορά επίσης υπάρχει στο να προσεγγίζει αυτά τα κομμάτια που έχουν γραφτεί για μεγαλύτερα και αρκετά ποικίλα σε σύνθεση σχήματα ένα τυπικό γκρουπ με δύο κιθάρες, μπάσο και ντραμς;

Το ροκ έχει παρεξηγηθεί γενικά ως φόρμα στη χώρα μας από διάφορους ημιμαθείς που βαυκαλίζονται ότι είναι εκπρόσωποι του χωρίς να έχουν καμιά μουσική κατάρτιση να το υπηρετήσουν με αποτέλεσμα να έχουν καθιερώσει έναν πολύ «αποχυμωμένο» και ανέραστο ήχο για να παίζεται αυτό. Δεν έχουν σημασία τα ίδια τα όργανα άλλα ο ανατρεπτικός τρόπος με τον οποίο τα χειρίζεσαι...Τι άλλο είναι το ροκ εκτός από ανατροπή; Πρέπει να παρευρεθεί κανείς στις συναυλίες μας για να καταλάβει την πολυμορφική διάσταση που αποκτά το κλασικό σχήμα κιθάρες - μπάσο - τύμπανα μέσα από τη δική μας λογική.

* Πολιτικό είναι επίσης και ένα μεγάλο τμήμα του έργου π. χ. του Μήκη Θεοδωράκη αλλά και άλλων συνθέτων μας. Τι σας προσέλκυσε ιδιαίτερα στη δουλειά του Θ. Μικρούτσικου;

Αυτό που διαφοροποιεί τον Μικρούτσικο από τους υπόλοιπους πολιτικούς συνθέτες μας είναι ότι έκανε πολιτική με την ίδια τη μουσική του φόρμα πρώτα απ' όλα, πριν καν τον στίχο. Η φόρμα είναι από μόνη της πολιτικό μήνυμα όταν είναι ανατρεπτική, ανήσυχη, ενίοτε και αιρετική... Πρώτος από όλους στην Ελλάδα ο Μικρούτσικος εισήγαγε μια νέα μουσική γλώσσα, πολύ διαφορετική από αυτή του Θεοδωράκη ή του Σαββόπουλου που μέχρι τότε εξέφραζαν το πολιτικό τραγούδι.

* Τελικά η λόγια πλευρά της ελληνικής μουσικής που εκπροσωπεί ο Θ. Μ. έχει ασκήσει επάνω σας μεγαλύτερη, μικρότερη ή ισάξια επιρροή με τα πιο ροκ ακούσματα σας;

Οι μουσικές επιρροές μας δεν ήταν μόνο από τη ροκ σκηνή. Μεγαλώσαμε ακούγοντας Dylan, Rolling Stones, Jethro Tull αλλά και Σαββόπουλο, Χατζιδάκι, Μικρούτσικο και παραδοσιακά τραγούδια. Η εξέλιξη ενός καλλιτέχνη είναι το να ενσωματώνει και να αξιοποιεί στο έργο του όσο το δυνατό περισσότερες από τις φόρμες των παλαιότερων.

* Γιατί όμως πολιτικά τραγούδια σήμερα;

Γιατί αυτά τα τραγούδια είναι ποιήματα/κείμενα υψηλής αισθητικής με πολιτικά μηνύματα... Ένας άλλος λόγος είναι ότι στα δικά μας αυτιά ηχούν απίστευτα σύγχρονα. Από την άλλη πλευρά η σημερινή κοινωνία έχει σαφέστατα ανάγκη από πολιτικό λόγο με ισχυρή άποψη. Μην ξεχνάμε ότι, στον χώρο του πολιτισμού τουλάχιστον, στην Ελλάδα οι σοβαρές «καταθέσεις» βρίσκονται ακόμη στο περιθώριο. Παγκοσμίως είναι πολλοί οι καλλιτέχνες που εκφράζονται ξανά με ισχυρό πολιτικό λόγο όπως ο Manu Chao, οι System Of A Down ή οι ο Green Day. Πολιτικά τραγούδια λοιπόν γιατί ...υπάρχει λόγος σοβαρός!

* Και ποια η δική σας θέση για τα όσα πολιτικά και κοινωνικά συμβαίνουν γύρω μας πέραν από αυτά τα τραγούδια; Απογοητευμένοι ή όχι από το παρόν; Αισιόδοξοι ή μη για το μέλλον;

Σίγουρα ζούμε σε μία εποχή στην οποία ο ακραίος καπιταλισμός και νεοφιλελευθερισμός δείχνουν να έχουν ισοπεδώσει τα πάντα. Βιώνουμε καθημερινά τον χυδαίο ανταγωνισμό ως μότο ζωής. Η νεότερη γενιά πρέπει να βρει τον τρόπο και τις λύσεις για να γίνουν όλα πιο ανθρώπινα. Ο Δεκέμβριος του 2008 έδειξε πόσο σημαντική είναι αυτή η ανάγκη για να αλλάξουν τα πράγματα. Δεν είμαστε όμως απογοητευμένοι... Είμαστε σε εγρήγορση για να δώσουμε και εμείς τη μάχη μας εκεί που μπορούμε. Και αυτό γιατί πιστεύουμε ότι μπορεί να αντιστραφεί αυτή η ζοφερή πραγματικότητα και να δούμε πιο όμορφες ημέρες...

Προσωπικά το αποκαλούμε αυτό «λογική αισιοδοξία» και πρέπει να πούμε ότι δεν θα μπορούσαμε να το συμμεριζόμαστε περισσότερο ως στάση ζωής, άρα και πολιτικής...

«Και όμως, υπάρχει ελπίδα»

Τα «Υπόγεια Ρεύματα» παρουσιάζουν στον νέο τους δίσκο τα πολιτικά τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου με τη δική τους ματιά

• Της ΜΑΤΟΥΛΑΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗ, Κυρ. Ελευθεροτυπία, Επτά, Κυριακή 10 Ιανουαρίου 2010

Το καλοκαίρι περιόδευσαν και δοκιμάστηκαν μπροστά στο κοινό. Ηρθε η στιγμή για τα Υπόγεια Ρεύματα να κλείσουν σε ένα δίσκο όλες αυτές τις διασκευές που για χρόνια επιχειρούσαν πάνω στο ρεπερτόριο του Θάνου Μικρούτσικου.

«Τους έχω βαρεθεί» έχει τίτλο το άλμπουμ που μόλις κυκλοφόρησαν και στο οποίο διασκευάσουν με το δικό τους τρόπο τα πολιτικά τραγούδια του συνθέτη. Με ένα τελείως σημερινό ήχο θα ακούσετε τα «Αννα μην κλαις», «Ρόζα», «Δίκοπη ζωή», «Μικρόκοσμος», «Ανεμολόγιο», «Federico Garcia Lorca», «Η μπαλάντα του οπερατέρ», κ.ά.

Στο σύνολό τους είναι 25 τραγούδια με πολιτικο-κοινωνικό περιεχόμενο. «Ολη η ιστορία ξεκίνησε πριν από δυόμισι χρόνια. Στα λάιβ μας παίζαμε πάντα το τραγούδι "Αυτούς τους έχω βαρεθεί" του Μικρούτσικου και συνειδητοποιήσαμε ότι πάρα πολλά παιδιά το ξέρανε απ' έξω», λέει ο κιθαρίστας και τραγουδιστής των Υπόγειων Ρευμάτων, Κώστας Παρίσης. «Είναι ένα τραγικά εύστοχο τραγούδι και ο Μπίρμαν έκανε σπουδαία δουλειά. Μας έκανε εντύπωση ότι τους άγγιζε τόσο μια άλλη εποχή. Εκεί καταλάβαμε ότι είναι λάθος να πιστεύεις πως αυτά που αγαπάς εσύ δεν τα σηκώνει η εποχή. Οταν μετά σκεφτήκαμε να κάνουμε ένα θεματικό άλμπουμ αποφασίσαμε να επικεντρωθούμε στα πολιτικά κομμάτια του Μικρούτσικου».

Κάποια απ' αυτά περιέχουν στίχους μεγάλων ποιητών (από τον Μαγιακόφσκι και τον Χιχμέτ μέχρι τον Ρίτσο, τον Μ. Αναγνωστάκη και τον Ν. Καββαδία). Συνοδοιπόρος στο εγχείρημα και ο ίδιος ο συνθέτης, δίνει το παρών, τους ενθαρρύνει και παρακολουθεί πώς μεταμορφώνονται τα τραγούδια του.

-Χωράει τόλμη σε ένα άλμπουμ διασκευών στο οποίο συμμετέχει και ο δημιουργός τους;

«Ο Θ. Μικρούτσικος είναι ένας καλλιτέχνης τόσο ανοικτός που σου αφήνει όλο το χώρο ελεύθερο να κινηθείς. Η λογική των διασκευών έγινε από τα Υπόγεια Ρεύματα, απλώς στην πορεία θέλησε κι εκείνος να βοηθήσει. Μας φάνηκε εξωπραγματικό ότι ποτέ δεν κοίταξε τι θα κερδίσει, παρά μόνο με ποιον τρόπο θα βελτιώσει την τέχνη».

-Είχατε άγχος όταν παρουσιάζατε σε συναυλίες τόσο αλλαγμένα τα κομμάτια;

«Να σας πω την αλήθεια, ποτέ δεν μπήκα σε διαδικασία να σκεφτώ πώς θα φανούν στον κόσμο αυτά που κάνουμε. Δεν παίζουμε με άγχος».

-Στο σημείωμα του άλμπουμ διευκρινίζετε από την αρχή ότι δεν υπήρξατε ποτέ συγκρότημα διασκευών. Το θεωρείτε υποτιμητικό;

«Οχι, απλώς το θεωρούμε εξαιρετικά δύσκολο να πάρεις το έργο κάποιου και να προσθέσεις τη δική σου τη δημιουργία. Πόσω μάλλον όταν πρόκειται για έναν καλλιτέχνη που αγαπάμε πολύ κι ένα ρεπερτόριο που κατά κάποιον τρόπο έχει σφραγιστεί από τους δημιουργούς του. Γι' αυτό χρειάζεται μεγάλη προσοχή κι ευθύνη».

-Αυτά τα πολιτικά τραγούδια αντιπροσωπεύουν το σήμερα;

«Ναι, απλώς έχουμε ξεχάσει να ακούμε τραγούδια με πολιτικό μήνυμα. Ολοι αυτοί οι ποιητές τα έγραψαν πριν από πολλά χρόνια, αλλά η διαχρονικότητά τους, οι φόβοι τους, οι αγωνίες τους αντανακλούν το σήμερα ίσως περισσότερο από την εποχή που τα μελοποίησε ο Θ. Μικρούτσικος. Κι αυτό διότι ο ακραίος σημερινός καπιταλισμός έχει δημιουργήσει πάρα πολλές ανησυχίες και κοινωνικές αδικίες, άρα έχουμε μεγάλη ανάγκη να ακούσουμε κάτι που να μας υπενθυμίζει τις αγωνίες μας».

-Αυτή την αγωνία δεν προτιμάτε να την εκφράσετε μέσα από νέα δημιουργία;

«Ο Θάνος είχε κάνει εξαιρετική δουλειά τότε με το "Εμπάργκο", τα "Πολιτικά" κι εμείς κατά κάποιον τρόπο την εκμεταλλευόμαστε γιατί έτσι είμαστε σίγουροι ότι θα έχουμε πολιτικό λόγο στα τραγούδια μας ξανά. Αλλωστε σήμερα είναι δύσκολο να βρεις ανάλογα κείμενα».

«Οι εξεγέρσεις κρύβουν ελπίδα»

-Το «Αυτούς τους έχω βαρεθεί» είναι το τραγούδι που αγαπάτε περισσότερο. Εσείς ποια πράγματα δεν αντέχετε;

«Την απαισιοδοξία των νέων που τα βλέπουν όλα γκρεμισμένα, που δεν έχουν όνειρα, που πρέπει να ζήσουν σε μια λογική που τους ορίζουν οι άλλοι, που έχουν εγκαταλείψει την προοπτική. Γι' αυτό και προέκυψαν τα περσινά "Δεκεμβριανά". Για να λέμε καθαρές κουβέντες, αυτή ήταν εξέγερση ανθρώπων που δεν θέλουν να γίνουν ίδιοι με όλους τους άλλους. Δυστυχώς κανείς δεν ενδιαφέρεται γαι την επόμενη γενιά, για το τι θα της παραδώσουν. Ο,τι έγινε τον περασμένο Δεκέμβρη έγινε άκομψα, όμως εγώ χάρηκα, γιατί τουλάχιστον οι εξεγέρσεις κρύβουν μια ελπίδα».

-Φέτος ήταν διαφορετικά τα πράγματα.

«Δυστυχώς φαίνεται ότι η αλλοτρίωση είναι τελικά πολύ μεγαλύτερη απ' ό,τι πιστεύαμε. Ας δούμε τι θα γίνει στην πορεία κι ας το κρίνουμε μετά. Αν η περσινή εξέγερση άφησε κάτι πίσω της, θα φανεί στο εγγύς μέλλον. Μακάρι να μην τελειώσει η υγιής και λεκτική αντίδραση των σκεπτόμενων ανθρώπων».*

Ζωή ουσιαστική... χωρίς ουσίες

Ο Θάνος Μικρούτσικος, τα «Υπόγεια Ρεύματα» και ο Χρήστος Θηβαίος παρουσιάζουν (αύριο, 9μμ), στο «Κατράκειο» Νίκαιας την οπτικοακουστική συναυλία «Τους έχω βαρεθεί!..». Το γνωστό συγκρότημα διασκευάζει και ερμηνεύει 25 τραγούδια πολιτικο-κοινωνικού περιεχομένου του Θ. Μικρούτσικου, με στίχους των Μαγιακόφσκι, Χικμέτ, Μπρεχτ, Ρίτσου, Αλκαίου, Ελευθερίου, Αναγνωστάκη, Βιγιόν, Τριπολίτη, Καββαδία, Μπίρμαν κ.ά., με τη συνοδεία του συνθέτη στο πιάνο. Τραγούδια του Θ. Μικρούτσικου, αλλά και αγαπημένα κομμάτια δικών του δίσκων θα ερμηνεύσει ο Χρ. Θηβαίος. Σκηνοθεσία, επιμέλεια, βίντεο, φωτογραφίες: Αρης Σπυράτος. Τη συναυλία διοργανώνει ο Σύλλογος Γονέων Μονάδας Εφήβων Νέων Αθήνας «Ατραπός» του ΟΚΑΝΑ για την ενίσχυση της μονάδας (θεραπευτικό πρόγραμμα για εφήβους και νέους έως 24 ετών και τις οικογένειές τους). Η μονάδα «Ατραπός» (210.6420.453) δημιουργήθηκε, το 2002, στα πλαίσια σχεδιασμού δράσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος χρήσης ψυχοδραστικών ουσιών από έφηβους, με στόχο την προώθηση ενός εναλλακτικού μοντέλου ζωής, που δεν περιλαμβάνει τη χρήση ουσιών. Σκοπός της είναι η παροχή ψυχοκοινωνικής στήριξης, εκπαίδευσης και θεραπείας των εφήβων και των οικογενειών τους, προκειμένου να επιτευχθεί η πλήρης απεξάρτησή τους από τις ουσίες.

Δεν τον παρέσυρε το ρέμα

• Τα Υπόγεια Ρεύματα διασκεύασαν 24 τραγούδια σε μουσική Θάνου Μικρούτσικου και τα παρουσιάζουν «ζωντανά» με τον συνθέτη στο πιάνο

«Πάντοτε μας άρεσαν τα πολιτικοκοινωνικά τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου. Γι΄ αυτό και πήραμε την απόφαση να τα παρουσιάσουμε μέσα από το δικό μας πρίσμα» λένε τα Υπόγεια Ρεύματα

Υπάρχουν ιδέες που μένουν στα χαρτιά και άλλες που γίνονται σχετικά εύκολα πραγματικότητα. Η ιδέα που είχαν πριν από περίπου ένα χρόνο τα Υπόγεια Ρεύματα ήταν να διασκευάσουν, ή μάλλον να παρουσιάσουν με τον δικό τους ήχο, τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου. Μόνο που για να γίνει αυτό χρειαζόταν η άδεια του συνθέτη. Τελικά, η άδεια δόθηκε στο πρώτο κιόλας ραντεβού. Μάλιστα, από τη συζήτηση του συνθέτη με το συγκρότημα προέκυψε ακόμη μια ιδέα: όλο αυτό το υλικό να παρουσιαστεί ανά την Ελλάδα σε μια μουσική παράσταση με τίτλο «Τους έχω βαρεθεί!..».

Ο Κώστας Παρίσσης, κιθαρίστας του συγκροτήματος, σημειώνει ότι όλα άρχισαν εδώ και δύο χρόνια, όταν στις συναυλίες τους έπαιζαν το τραγούδι του Μικρούτσικου «Τους έχω βαρεθεί». « Πάντοτε μας άρεσαν τα πολιτικοκοινωνικά τραγούδια του Μικρούτσικου. Για αυτό και πήραμε την απόφαση να τα παρουσιάσουμε μέσα από το δικό μας πρίσμα, κάτι στο οποίο ο συνθέτης συμφώνησε,όπως συμφώνησε να παρουσιάσουμε και την εν λόγω μουσική παράσταση με τον ίδιο στο πιάνο. Πρέπει να τονίσω ότι ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν εκείνος που μας παρότρυνε συνεχώς να φέρουμε τα τραγούδια στο δικό μας ύφος ».

Το πρόγραμμα της παράστασης περιλαμβάνει 24 τραγούδια που έχει μελοποιήσει στο παρελθόν ο συνθέτης σε στίχους των Μαγιακόφσκι, Χικμέτ, Ελευθερίου, Βιγιόν, Μπίρμαν,Καββαδία κ.ά., τα οποία, όπως υπογραμμίζει ο Κώστας Παρίσσης, « διακρίνονται για το κοινωνικό και πολιτικό περιεχόμενό τους.Πιστεύω ότι είναι τραγούδια που παραμένουν τραγικά διαχρονικά και στις μέρες μας, με όλα αυτά που βλέπουμε να γίνονται γύρω μας. Οσο για τον τίτλο των παραστάσεών μας, “Τους έχω βαρεθεί”, δεν υποδηλώνει αδιαφορία.Αντιθέτως,ναι μεν έχουμε βαρεθεί πολλούς και πολλά, αλλά θα προσπαθήσουμε να τα αλλάξουμε ». Ενας ακόμη στόχος των Υπογείων Ρευμάτων είναι τα τραγούδια αυτά να γίνουν γνωστά και σε νεότερα ακροατήρια, ανθρώπους που ενδεχομένως δεν τα γνωρίζουν πολύ καλά.

Η μουσική παράσταση «Τους έχω βαρεθεί!..» συνοδεύεται από προβολή βίντεο και φωτογραφικού υλικού σε ύφος τέχνης του δρόμου (street art) από τον Αρη Σπυράτο, ο οποίος υπογράφει και τη σκηνοθεσία. Τέλος, τα 26 αυτά κομμάτια (εκτός από τα 24 τραγούδια υπάρχουν και δύο οργανικά) αναμένεται να κυκλοφορήσουν σε CD, ενδεχομένως με τη συνοδεία DVD από τα live.

Θάνος Μικρούτσικος- Υπόγεια Ρεύματα: 12/7 Παξοί, 16/7 Ηλιούπολη, 22/7 Καισαριανή, 1/8 Λαύριο, 24/8 Αττικό Αλσος, 1/9 Θέατρο Βράχων, Βύρωνας (μαζί με τους Μίλτο Πασχαλίδη και Ρίτα Αντωνοπούλου), 7/9 Ν. Σμύρνη

• Γ. ΣΚΙΝΤΣΑΣ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τετάρτη 8 Ιουλίου 2009