Ραβέλ: σαγηνευτικός μεν, απαιτητικότατος δε

Ηχοι ζωντανοί

Του ΓΙΑΝΝΗ ΣΒΩΛΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 03/09/2008

Ολως ευπρόσδεκτο στην καλοκαιρινή ατμόσφαιρα προοριζόταν να είναι το αφιέρωμα στον Ραβέλ που πρότεινε η Ορχήστρα του Παρισιού υπό τον Κρίστοφ Εσενμπαχ στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών (11/7/2008).

Η Ορχήστρα του Παρισιού στο Ηρώδειο (φωτογρ.: Μπίλιος)

Δυστυχώς, το μισοάδειο Ηρώδειο φωτογράφισε για πολλοστή φορά δύο μείζονα, ξεχωριστά αλλά και αλληλένδετα προβλήματα: την ανεπαρκή προβολή των εκδηλώσεων εκ μέρους της διοργάνωσης και τη γενικότερη συρρίκνωση του μέρους εκείνου του ρεπερτορίου της κλασικής μουσικής που έχει ικανή απήχηση στο ελληνικό κοινό· το δεύτερο αυτό είναι συνέπεια των επί δεκαετίες αβασάνιστων προγραμματισμών εκ μέρους των αρμόδιων μουσικών θεσμών (ΚΟΑ, ΚΟΘ, ΟΜΜΑ κ.λπ.). Ιστορικό συμφωνικό σύνολο υψηλού επιπέδου, με σωστή, σε βάθος επένδυση στο εθνικό ρεπερτόριο, η γαλλική ορχήστρα πρόσφερε εκτελέσεις ακριβείς, με σωστό βάρος ορχηστρικού ήχου, ωστόσο η ενθουσιώδης απήχηση που είχαν αυτές στο κοινό οφειλόταν πρωτίστως στην ικανότητα των δημοφιλών έργων να στηρίζουν τον εαυτό τους και όχι στο εξειδικευμένα ραβελικό σαγηνευτικό στίγμα του Γερμανού αρχιμουσικού. Ακούστηκαν η μουσική από το χορόδραμα «Η μητέρα μου η χήνα», «Το βαλς», η Σουίτα αρ. 2 από το χορόδραμα «Δάφνις και Χλόη» και το «Μπολερό».

Η συνεισφορά της ορχήστρας ως πρώτης ύλης διάπλασης της εκτέλεσης πρόβαλε έως και ιδανική: εστιασμένος ήχος και συντονισμένο παίξιμο, πλούσιο φάσμα ηχοχρωμάτων με αριστοτεχνική, ιδιαίτερα φροντισμένη μείξη, θαυμάσιες σολιστικές συνεισφορές από τα πνευστά και τα κρουστά, αίσθηση του ειδικού χαρακτήρα της ραβελικής φραστικής. Από την άλλη, ο Εσενμπαχ υιοθέτησε προσέγγιση έντονα αναλυτική -αν όχι εκ του ασφαλούς- εντρυφώντας στο να ακτινογραφεί με μαθηματική ακρίβεια τη δομή της μουσικής και να αντλεί τη μέγιστη δυνατή ηχητική σαγήνη από κάθε φράση. Φυσική συνέπεια αυτού υπήρξε η χαλάρωση του ούτως ή άλλως αιθέριου ειρμού της μουσικής του Ραβέλ και η διάλυση του ακροάματος σε αναρίθμητα, αυτόνομα στιγμιότυπα-εντυπώσεις, που παρέμεναν ασύνδετα και μετέωρα.

Η μαγευτική αίσθηση της ρευστής, ονειρικής αλληλουχίας φράσεων και παραγράφων που προκύπτει με την αριστοτεχνική, άδηλη συρραφή των επιμέρους ενοτήτων, πόσω μάλλον η συνολική σύλληψη κάθε έργου σε μακροκλίμακα, παρέμειναν σταθερά εκτός των στόχων, ίσως και των δυνατοτήτων του αρχιμουσικού. Αυτό που ακούσαμε περισσότερο «εξηγούσε» με ποιον τρόπο είναι γραμμένη η μουσική του Ραβέλ παρά υπηρετούσε το γεμάτο σαγήνη πτητικό όραμά της. *

Ο ΕΣΕΝΜΠΑΧ ΜΕ ΕΡΓΑ ΡΑΒΕΛ ΣΤΟ ΗΡΩΔΕΙΟ

Ο γερμανός μαέστρος διευθύνει την Ορχήστρα του Παρισιού στη σημερινή «γαλλική» συναυλία

Ο Γερμανός Κρίστοφ Εσενμπαχ, άλλος ένας μεγάλος μαέστρος που θα απολαύσουμε στο Ηρώδειο

Λίγα μόλις 24ωρα μετά την εξαιρετική εμφάνιση του Ρικάρντο Μούτι στο Ηρώδειο, ένας ακόμη διάσημος μαέστρος θα βρεθεί στην πρωτεύουσα προκειμένου να συμμετάσχει στις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Αθηνών. Ο λόγος για τον Γερμανό Κρίστοφ Εσενμπαχ ο οποίος θα διευθύνει την Ορχήστρα του Παρισιού- όπου ο ίδιος διατηρεί τη θέση του μουσικού διευθυντή ως το 2010, οπότε και θα παραδώσει τα ηνία στον Πάαβο Γιάρβι - σε ένα αμιγώς γαλλικό, αφιερωμένο στον Μορίς Ραβέλ (1875-1937), πρόγραμμα.

Κυρίαρχη θέση στη σημερινή συναυλία κατέχει το θρυλικό μονόπρακτο μπαλέτο «Βolero» (1928), η γνωστότερη δημιουργία του συνθέτη, η ιστορία της οποίας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί περιπετειώδης. Ολα άρχισαν με μια παραγγελία της χορεύτριας Ιντα Ρουμπινστάιν η οποία ζήτησε από τον Ραβέλ μια ορχηστρική μεταγραφή έξι κομματιών από τη συλλογή για πιάνο με τίτλο «Ιberia» του Αλμπένιθ. Καθώς εργαζόταν επάνω σε αυτό, ο συνθέτης ενημερώθηκε ότι τα κομμάτια είχαν ήδη ενορχηστρωθεί από τον ισπανό μαέστρο Ενρίκε Αρμπός και ότι τα πνευματικά δικαιώματα απαγόρευαν κάθε άλλο αντίστοιχο εγχείρημα. Παρ΄ ότι ο Αρμπός δέχθηκε χωρίς πρόβλημα μια διευθέτηση που θα επέτρεπε στον Ραβέλ να δοκιμάσει και αυτός την τύχη του, ο τελευταίος άλλαξε γνώμη και αποφάσισε αρχικά να ενορχηστρώσει κάποιο από τα δικά του έργα. Ωστόσο αργότερα κατέληξε στο να συνθέσει ένα εντελώς καινούργιο έργο το οποίο σε πρώτη φάση ονόμασε «Fandango» και κατόπιν «Βolero».

Η πρεμιέρα δόθηκε στην Οπερα του Παρισιού στις 22 Νοεμβρίου 1928 σε χορογραφία της Μπρονισλάβα Νιζίνσκα και ήταν πολύ επιτυχημένη, γεγονός που εξέπληξε και αυτόν ακόμη τον συνθέτη. Την επόμενη χρονιά ο μυθικός αρχιμουσικός Αρτούρο Τοσκανίνι διηύθυνε την πρεμιέρα του έργου στις ΗΠΑ με τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης και ορισμένοι υποστήριξαν ότι ήταν αυτός που πραγματικά έδωσε ώθηση στη μετέπειτα εκπληκτική πορεία του έργου. Οπως και αν έχει πάντως, το γεγονός παραμένει ένα: το έργο όχι μόνο κατέκτησε τάχιστα εκπληκτική αναγνωρισιμότητα η οποία παραμένει αναλλοίωτη ως τις ημέρες μας, αλλά και «πέρασε» σε πολλές και διαφορετικές μορφές της λεγόμενης λαϊκής κουλτούρας, συμπεριλαμβανομένου του κινηματογράφου και των βιντεοπαιχνιδιών.

Το πρόγραμμα της αποψινής βραδιάς περιλαμβάνει επίσης τη- βασισμένη σε παραμύθια- σουίτα «Η μάνα μου η χήνα» («Μa mere l΄ Οye», 1911), αλλά και το χορογραφικό ποίημα «Το Βαλς» (1919-1920). Η σουίτα για ορχήστρα αρ. 2 από το διάσημο μπαλέτο «Δάφνις και Χλόη» (1913) ολοκληρώνει τη συναυλία.

Η Ορχήστρα του Παρισιού υπό τον Κρίστοφ Εσενμπαχ θα εμφανιστεί σήμερα, στις 21.00 στο Ηρώδειο.