«Ακουσα τον Καβάφη μέσα μου»

• Η Λένα Πλάτωνος μελοποιεί στίχους του μεγάλου ποιητή, σε μια παράσταση που σκηνοθέτησε ο Δημ. Παπαϊωάννου

• Της ΜΑΤΟΥΛΑΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗ, Επτά, Κυριακή 28 Νοεμβρίου 2010  

Θα διαρκέσει μόλις 45 λεπτά, αλλά η Λένα Πλάτωνος υπόσχεται πως αυτό το ταξίδι στον κόσμο του Κωνσταντίνου Καβάφη θα είναι πλήρες: Θα ξεκινάει με εικόνες από το σήμερα, αλλά θα επιχειρήσει μια αναδρομή στο χθες.

«Μιλώ την ίδια γλώσα με τους νέους» λέει η Λένα Πλάτωνος

Θα είναι ντυμένο με πολλή μουσική, αλλά η ποίηση θα υπερέχει. Από τη στιγμή που η αγαπημένη συνθέτρια αποφάσισε πως η γοητεία του μεγάλου Αλεξανδρινού είναι ισχυρότερη από τις δυσκολίες της μελοποίησής του, ήταν βέβαιο ότι σύντομα θα ακούγαμε τα τραγούδια της: την Παρασκευή και το Σάββατο παρουσιάζει στο «Παλλάς» 13 μελοποιημένα ποιήματα του Καβάφη, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Παπαϊωάννου και με ερμηνευτή τον Γιάννη Παλαμίδα -την ενορχήστρωση έκανε η ίδια με τον Στέργιο Τσιρλιάγκο. Τίτλος «Κ.Κ.».

«Στη συναυλία μας η ζωντανή μουσική συγχρονίζεται με video art. Ζήτησα από τον Παπαϊωάννου να επιμεληθεί την εικόνα της παράστασης, γιατί ήθελα να έχω μαζί μου την ποίησή του» λέει η ίδια. «Επέλεξε να γυρίσει 13 μικρά φιλμ κι εγώ το δέχτηκα με μεγάλη μου χαρά. Να σας πω την αλήθεια με βόλευε καλλιτεχνικά. Το βίντεο αφήνει περισσότερο αναπόσπαστη τη μουσική».

Ποιήματα όπως «Τα παράθυρα», «Η πόλις», «Επιθυμίες», «Τείχη», «Περιμένοντας τους βαρβάρους» ντύνονται με μουσικές μελαγχολικές, με ηλεκτρονικούς ήχους, βιολιά και άρπες, αλλά και μοτίβα που παραπέμπουν στο χιπ χοπ. «Η μεγάλη δυσκολία της ποίησης του Καβάφη είναι ότι είναι σαν να μελοποιείς πεζό λόγο» παρατηρεί ο Γ. Παλαμίδας. «Δεν μπορείς να κάνεις αυθαιρεσίες. Είναι δεσμευτικό αυτό, όμως ο λόγος σου δείχνει τον δρόμο που θα ακολουθήσεις».

Η Λ. Πλάτωνος έχει μια γλύκα και μια ειλικρίνεια όταν μιλάει: παθιάζεται όταν θυμάται την Τζάνις Τζόπλιν, τους Τζέθρο Ταλ, όλους εκείνους που καθόρισαν τα νιάτα της. Συγκινείται όταν η δημιουργία τής χτυπάει την πόρτα. Σύντομα θα ετοιμάσει ένα άλμπουμ με αγγλόφωνα τραγούδια. Περιμένει πάντοτε με ενδιαφέρον τους νέους δίσκους καλλιτεχνών όπως του Φοίβου Δεληβοριά ή του Αλκίνοου Ιωαννίδη, τους οποίους ξεχωρίζει. Και δεν κρύβει τη χαρά της ότι το κοινό δεν την εγκατέλειψε στιγμή όλα αυτά τα χρόνια.

«Με συγκινεί η άμεση επαφή που έχω με τον κόσμο, είτε είμαι στην επικαιρότητα, είτε απέχω. Αυτή η θέρμη με κινητοποιεί. Η υποδοχή στη συναυλία του Ηρωδείου με βοήθησε να πάω παρακάτω. Οι δίσκοι μου δεν παίζονται στο ραδιόφωνο, κυκλοφόρησαν υπογείως κι έφτιαξαν τη δική τους ατμόσφαιρα» λέει η ίδια.

-Οι νέοι γιατί σας ακολουθούν φανατικά;

«Μιλάμε την ίδια γλώσσα. Η ηλεκτρονική μουσική είναι ένας απίθανος κόσμος με άπειρα -ακόμα- περιθώρια εξέλιξης. Είναι σαν τον βυθό της θάλασσας».

-Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει το κοινό μετά το τέλος της βραδιάς;

«Οσοι δεν γνωρίζουν καλά τον Καβάφη σίγουρα θα έχουν την ευκαιρία για μια βαθύτερη επαφή. Οσοι πάλι τον αγαπούν θα θυμηθούν γιατί».

-Πώς είναι τα βίντεο;

«Κατ' αρχήν ο Κ.Κ. μας βγαίνει ασπρόμαυρος. Εχει μόνο δύο συγκεκριμένα σημεία που βγαίνει χρώμα στη σκηνή σε δύο ειδικά ποιήματα που προτιμώ να μην αποκαλύψω. Μπορώ να σας πω, όμως, ότι την πρώτη φορά που τα είδα δάκρυσα. Ο Παπαϊωάννου καταφέρνει να κινητοποιεί ψυχικά το κοινό, διότι είναι από τους λίγους καλλιτέχνες που συγκινείται πρώτα ο ίδιος με τη δουλειά του. Το γεγονός ότι δεν τον χάλασε ηθικά και ψυχικά η μεγάλη του δόξα είναι για μένα μέγα κατόρθωμα».

-Κάποτε θεωρούσατε αδύνατη τη μελοποίηση του Καβάφη. Τι συνέβη και αλλάξατε;

«Θεωρούσα ότι αυτός ο ποιητής δεν μελοποιείται. Ομως, ξαφνικά ένα μεσημέρι, πριν από ενάμιση χρόνο, άκουσα το όνομα Καβάφης μέσ' στο κεφάλι μου. Μαζί έφτασε και η επιθυμία να τον μελοποιήσω. Πάντοτε εμπιστεύομαι τέτοιου είδους παρορμήσεις και ξεκίνησα αμέσως. Πήρα αμέσως τον Παλαμίδα και του είπα: "Γιάννη, έχουμε Κ.Κ."». *

«Πλησίασα τον Καβάφη σαν να 'μουν η μητέρα του»

• Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 3 Ιουλίου 2010

• «Ενα μεσημέρι άκουσα το όνομά του μέσα στο κεφάλι μου κι έτσι, αστραπιαία σαν κομήτης, μου ήρθε η ιδέα να μελοποιήσω ποιήματά του», λέει η «ιέρεια της ελληνικής electronica» Λένα Πλάτωνος, για την απόφασή της να συνθέσει μουσική για 13 ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη.

Εχει προηγηθεί το 1982, μετά τη θητεία της στη θρυλική «Λιλιπούπολη» του χατζιδακικού Τρίτου Προγράμματος, η εξαιρετική μελοποίηση που χάρισε σε 13 ποιήματα του Κώστα Καρυωτάκη. Ποιος δεν θυμάται τη φωνή της Σαβίνας Γιαννάτου να τραγουδά, εν μέσω των ηλεκτρονικών ηχητικών τοπίων της Πλάτωνος, το καρυωτακικό «Βράδυ», με «τα παιδάκια που παίζουν στ' ανοιξιάτικο δείλι».

Η πρώτη παρουσίαση του νέου έργου της συνθέτριας σε ποίηση Κωνσταντίνου Καβάφη («ηλεκτρονικά λίντερ» αποκαλεί τα τραγούδια του κύκλου η ίδια) παρουσιάζεται αποκλειστικά για το Ελληνικό Φεστιβάλ την Παρασκευή στις 9 και το Σάββατο 10 Ιουλίου στη Μικρή Επίδαυρο. Στο πρώτο μέρος των συναυλιών η Σαβίνα Γιαννάτου θα ερμηνεύσει επιλεγμένα κομμάτια από τη δισκογραφία της Πλάτωνος, ενώ στο δεύτερο μέρος ο Γιάννης Παλαμίδας θα παρουσιάσει τον κύκλο με τα 13 ποιήματα του «Καβάφη». Ανάμεσά τους βρίσκονται και τα: «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον», «Μακρυά», «Περιμένοντας τους βαρβάρους», «Τα παράθυρα», «Προθήκη του καπνοπωλείου», «Πόλις», «Δέησις» και «Επιθυμίες».

Η ποίηση είναι, πάντως, θεμελιώδες συστατικό ολόκληρου του έργου της Πλάτωνος. Από το ξεκίνημά της, άλλωστε, στο Τρίτο Πρόγραμμα είχε μελοποιήσει Ανδρέα Εμπειρίκο, ενώ ειδικότερα με την ποίηση του Κ. Καβάφη ήταν εξοικειωμένη από τα παιδικά της χρόνια. Ενδιαφέρον έχει και η άποψή της για το έργο και την προσωπικότητα τόσο του Κ. Καρυωτάκη όσο και του Κ. Καβάφη, δυο ποιητών τους οποίους, όπως λέει, λατρεύει και έχει αισθανθεί πολύ κοντά της. «Και οι δύο δεν βλέπουν φως, αν και ο Καρυωτάκης είναι περισσότερο νάρκισσος, παίζει με τον πόνο του, σε αντίθεση με τον Καβάφη, που δεν αφήνει κανένα περιθώριο και γι' αυτό είναι περισσότερο τραγικός. Το μόνο φως στον κύκλο "Καβάφη" έρχεται από το ποίημα "Η Θάλασσα του πρωϊού", με το οποίο και κλείνουμε, πιο φωτεινά, την ενότητα. Τον Καρυωτάκη τον είχα πλησιάσει σαν φίλη, ενώ τον Καβάφη μάλλον σαν μητέρα και γι' αυτό και δεν με τρόμαξε αυτή τη φορά. Παλιότερα είχα δηλώσει πως δεν μελοποιείται, γιατί με είχε φοβίσει κυρίως ο πεζογραφικός του λόγος. Ο χρόνος που πέρασε και η ωριμότητα με ξεκλείδωσαν».

Προκειμένου να τον μελοποιήσει, η Λένα Πλάτωνος σταμάτησε να ακούει οποιοδήποτε είδος μουσικής για μεγάλο χρονικό διάστημα. «Για χάρη του Καβάφη έκλεισα ακόμα και το ραδιόφωνο, που παίζει διαρκώς στο σπίτι. Εχει, πάντως, μεγάλη μουσικότητα ο λόγος του. Οι ρίμες συνυπάρχουν κρυφά μέσα στα ποιήματα. Ο ποιητικός του λόγος είναι βαθιά ανθρώπινος, πανανθρώπινος θα έλεγα, και έντεχνος με την καλή έννοια».

Οταν της ζητήσαμε να μιλήσει για τη μουσική του νέου της έργου, είπε με σχεδόν παιδικό ύφος: «Πώς να περιγράψω τη μουσική;» Παρά τις αρχικές αντιρρήσεις, μας μεταφέρει με μικρές, υπαινικτικές φράσεις λίγο από το αίσθημα της μουσικής της.

Για τα «Παράθυρα», ποίημα που ξεκινά με τη φράση «Σε αυτές τις σκοτεινές κάμαρες, που περνώ μέρες βαρυές...», αποτύπωσε «μια δυσφορία έντονη και μια έκλαμψη, όπου η φωνή του τραγουδιστή «περνά μέσα από ένα εφέ γλυκό». Για το «Μακρυά» και την εφηβική μνήμη του ποιητή που «εσβύσθη», αφέθηκε στην ονειροπόληση και την αναπόληση, «σε μια μουσική μάλλον ιμπρεσιονιστική, ρομαντική μ' ένα τόνο αρρωστημένου βιολοντσέλου».

Την «Προθήκη του Καπνοπωλείου», που αναφέρεται στην τυχαία ερωτική συνάντηση δύο νέων, η Λένα Πλάτωνος τη χαρακτηρίζει «πολύ ιδιαίτερο ερωτικό ποίημα». Και εξηγεί: «Πρόσεξα πόσο συναισθηματικά αντιμετώπιζε ο Καβάφης τη στιγμή που οι δύο άγνωστοι άνθρωποι ανταλλάσσουν βλέμματα πριν συναντηθούν και ακουμπήσουν τα χέρια τους. Το άγγιγμα των χεριών σηματοδοτεί ένα ισχυρό συναίσθημα και ψυχική επαφή, την οποία προσπάθησα να τονίσω με τη μουσική, χωρίς να παραβλέψω την ερωτική διάσταση της επαφής. Δυκολεύτηκα λιγάκι να εκφράσω την ατμόσφαιρα της απαγόρευσης, αλλά τελικά πιστεύω ότι τα κατάφερα».

Στη «Μονοτονία» ο Γιάννης Παλαμίδας εκφράζει την τρέλα που προέρχεται από την αίσθηση της επαναληπτικότητας, ενώ στο γνωστό ποίημα «Πόλις» οι μουσικές εκπλήξεις εναλλάσσονται με έντονα ροκ στοιχεία, όπως και στη «Θάλασσα του πρωϊού». Στις μελαγχολικές «Επιθυμίες», ποίημα για τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες, η Λένα Πλάτωνος θέλησε να μεταφέρει μουσικά και μ' ένα περίεργο μπάσο «την αίσθηση των κρυστάλλων μέσα στο μαυσωλείο. Μέσα σε κρύσταλλα είναι οι νεκρές επιθυμίες, οι νέοι που δεν εγέρασαν με ρόδα στα μαλλιά».

Οσο για το πασίγνωστο «Περιμένοντας τους βαρβάρους», δεν λέει κουβέντα: «Δεν θέλω να αποκαλύψω τίποτε. Είναι η έκπληξή μου». *

• info

• Τιμές εισιτηρίων 30 ? (Α' Ζώνη), 20 ? (Β' Ζώνη), 10 ? (φοιτητικά, ΑμεΑ). Προπωλούνται στα ταμεία του Ελληνικού Φεστιβάλ (Πανεπιστημίου 39, εντός στοάς Πεσμαζόγλου, τηλ.: 210-3272000).

«Συνάντηση» Πλάτωνος - Καβάφη

Η Λένα Πλάτωνος, η συνθέτρια που στη δημιουργική της διαδρομή μας έχει χαρίσει υπέροχες μουσικές «αναπνοές» είτε μέσα από εξαιρετικές μελοποιήσεις είτε μέσα από τα ρηξικέλευθα ηλεκτρονικά «σύμπαντά» της, παρουσιάζει τη δημιουργική της «συνάντηση» με τον Κωνσταντίνο Καβάφη, στις 9, 10/7 (9.30 μ.μ.), στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου. Σε πρώτη παρουσίαση, στο Ελληνικό Φεστιβάλ, στις δύο συναυλίες της, θ' ακουστούν το μελοποιημένο έργο της πάνω στην ποίηση του μεγάλου Αλεξανδρινού και επιλεγμένα κομμάτια δίσκων της. Η δημιουργός, που ξεκίνησε στο Τρίτο Πρόγραμμα, επί Μάνου Χατζιδάκι, μελοποιώντας Ανδρέα Εμπειρίκο και γράφοντας τη δική της ιστορία με τον κύκλο Καρυωτάκη και τα 13 τραγούδια του, συναντάται πάλι με τη μεγάλη ποίηση, παρότι παλαιότερα δήλωνε πως ο Καβάφης δεν μελοποιείται. Ερμηνεύουν: Σαβίνα Γιαννάτου, Γιάννης Παλαμίδας. Ενορχήστρωση: Στέργιος Τσιρλιάγκος, Λένα Πλάτωνος. Ηχητικός σχεδιασμός: Στέργιος Τσιρλιάγκος. Παίζουν: Στράτος Σπηλιωτόπουλος (κιθάρες, vlastur μπάσο), Tsiko (ντραμς), Στέργιος Τσιρλιάγκος (πλήκτρα). Συμμετέχει η Victoria Bozhyk.

Στο ντιβάνι του δισκαναλυτή

• Από τη ΛΕΝΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ και τον ΑΝΤΩΝΗ ΜΠΟΣΚΟΪΤΗ

Οι τροχιές της Λένας Πλάτωνος και της ΤΑΝΙΑΣ ΤΣΑΝΑΚΛΙΔΟΥ διασταυρώθηκαν πρώτη φορά το 1972 στην μπουάτ «Λήδρα», όταν η πρώτη έπαιζε πιάνο και η δεύτερη τραγουδούσε, στην ορχήστρα του Γιάννη Μαρκόπουλου.

Σήμερα, 37 χρόνια μετά, η Προσωπογραφία της Τσανακλίδου βρίσκεται στο Ντιβάνι του δισκαναλυτή της Λένας και του bosko με τα ολοκαίνουργια τραγούδια της, σε μουσική των Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, Γιάννη Χριστοδουλόπουλου, Θοδωρή Οικονόμου, Θέμη Καραμουρατίδη, Γιάννη Ανδρέου και Δημήτρη Μπαρμπαγάλα, στίχους των Ελεάνας Βραχάλη, Γιάννη Μαύρου, Γεράσιμου Ευαγγελάτου, Ακη Δήμου και Σταύρου Σταύρου, καθώς και ένα ρεμίξ του Μιχάλη Δέλτα. Το πόρισμα της παρούσης δισκανάλυσης έχει να κάνει με μία γυναίκα - μοναχική φύσει και θέσει και έναν συμπαθέστατο δίσκο, στο πλαίσιο πάντα μιας συμβατικής τραγουδοποιίας.

• ΠΑΝΤΑ

Η ηρωίδα έχει μια πολύ αρνητική εμπειρία για τον έρωτα και μάλλον αναλώνεται στα 3/4 του στιχουργήματος περιγράφοντάς τη. Στο υπόλοιπο 1/4 μας φανερώνει το καινούριο πρόσωπο στη ζωή της, έτοιμο να τη δεχτεί όπως είναι, μονίμως με τα χέρια του ανοιχτά. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα μπαλάντα σε ημιζεϊμπέκικο ρυθμό, όπου το ζεϊμπέκικο υποβόσκει, έτοιμο να υποδαυλίσει και να γκρεμιστεί παράλληλα από το παίξιμο του πιάνου. Μια πολύ λεπτή ισορροπία, που με σοφία διατηρείται από την ενορχήστρωση του Τάκη Φαραζή. Η ερμηνεία της Τσανακλίδου χάνει σ' αυτό το αίσθημα της υγρασίας, ερχόμενη σε ρήξη κάπως με το παίξιμο του Φαραζή.

• ΝΥΧΤΩΝΕΙ

Οι στίχοι του Ακη Δήμου αναφέρονται σαφώς σ' έναν έρωτα μαζοχιστικό (Ματώνει / αυτός ο έρωτας που όλο δυναμώνει / και δε μ' αφήνει από σένα να σωθώ). Πρόκειται για ένα πολύ έξυπνο, ευαίσθητο και πρωτότυπο στιχούργημα. Το πρώτο μέρος του τραγουδιού είναι απλώς συμπαθητικό, σε αντίθεση με το μεσαίο μέρος, που εξελίσσεται σε ένα ενδιαφέρον ηλεκτρικό ζεϊμπέκικο με ενορχηστρωτική μαεστρία. Η ερμηνεία της Τσανακλίδου σε όλο το τραγούδι είναι φανερά επηρεασμένη από την παλαιότερη συνεργασία της με τον Μιχάλη Δέλτα και το ύφος της είναι ύφος διαμαρτυρίας, ενώ θα την περιμέναμε περισσότερο ερωτική εντός των συγκεκριμένων στίχων.

• ΜΟΝΗ ΜΟΥ

Οι στίχοι της Ελεάνας Βραχάλη μιλούν για μοναξιά, ατολμία στη ζωή, αλλά και την ελπίδα για κάτι καλύτερο, την ίδια την ομορφιά. Η μουσική του Γιάννη Χριστοδουλόπουλου κινείται σ' ένα παθιασμένο μινόρε χασάπικο, με ευέλικτη μελωδική γραμμή και πολύ φροντισμένη ενορχήστρωση. Πολύ καλή και η ερμηνεία της Τσανακλίδου.

• ΕΓΩ ΓΙΑ ΔΥΟ

Η ηρωίδα παραλογίζεται από τη μοναξιά της και πλέον ζει με εικονικό ανύπαρκτο σύντροφο. Μουσικά, πρόκειται για ένα ερωτολάγνο (καψούρικο) ζεϊμπέκικο, το οποίο υποτίθεται ότι χορεύει η ηρωίδα για τον Κανένα. Υπερβολικός ο τρόπος ένταξης του μπουζουκιού, που φαίνεται ότι στοχεύει σε κάτι σουξεδιάρικο. Καλός παίκτης ο Καραντίνης, υπερβολικός όμως ο τρόπος που χρησιμοποιήθηκε μέσα στο κομμάτι. Αρχίζοντας το τραγούδι, προτού φορτιστεί, η Τσανακλίδου είναι έως και συγκλονιστική. Στο τέλος όμως η έντασή της γίνεται εξίσου υπερβολική.

• ΑΥΤΟ ΕΙΜΑΙ

Ενα φανταχτερό τραγούδι σε στυλ εμβατήριου, με εντυπωσιακούς ηλεκτρονικούς ήχους, οι οποίοι οδηγούν (;) την Τσανακλίδου στη στερεότυπη ερμηνευτική υπερβολή της. Εν αντιθέσει με τους στίχους του Γεράσιμου Ευαγγελάτου, που μπορεί να μη χαρακτηρίζονται από πρωτοτυπία, διατυπώνουν όμως τις θέσεις της ηρωίδας για το ότι δεν πρόκειται ποτέ ν' αλλάξει και να τη δεχτούν οι άλλοι όπως είναι.

• ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ

Εδώ είναι αρκετά πρωτότυποι οι στίχοι του Ευαγγελάτου, παρότι αναλώνονται στη γνώριμη μυθολογία αλκοόλ=χορός. Η ηρωίδα τον παροτρύνει να χορέψει, σε μια προσπάθεια να απαλύνει τον θυμό του, δηλαδή το μαύρο σύννεφο στη σχέση τους. Εξυπνος ο διαχωρισμός απαίτησης - θέλησης, προσταγής - επιθυμίας. Μουσικά, πρόκειται για το πιο σύνθετο και επίσης πιο πρωτότυπο μέχρι τώρα τραγούδι. Πολύ όμορφα ενορχηστρωμένο, με το ακορντεόν του Παναγιώτη Τσεβά να αναδεικνύει το κομμάτι, αλλά και κάποια στοιχεία γκαράζ που προκύπτουν από τις ηλεκτρικές κιθάρες και τη δομή της κλασικής ροκ μπάντας. Ερμηνευτικά η Τσανακλίδου δίνει τον καλύτερο εαυτό της. Τη βοηθάει το τραγούδι, μουσικά και στιχουργικά, κι αυτή αντιστοίχως βοηθάει το ίδιο το τραγούδι.

• INTRO

Πολύ ωραία ανάσα για όλο τον δίσκο ο καλοπαιγμένος αυτοσχεδιασμός στο τρομπόνι από τον Αντώνη Ανδρέου.

• ΠΡΟΒΟΛΕΑΣ

Και πάλι το στιχούργημα της μοναξιάς, εδώ από τον Ακη Δήμου, με ποιητική διάθεση χωρίς ιδιαίτερο ειρμό. Ας πούμε ότι η ηρωίδα βρίσκεται στο Ντιβάνι του δισκαναλυτή και έχει αφεθεί στους συνειρμούς της (φέρτε κι άλλα σκοτάδια / να χορέψουν για μένα, Σκοτεινό μου φεγγάρι / ποια χαρά μου 'χουν πάρει κ.λπ.) Είναι σχεδόν αξιοθαύμαστο το πώς ο Θοδωρής Οικονόμου πιάστηκε από τους στίχους κι έφτιαξε ένα τραγούδι με παραληρητική ηχητική δομή, με το τρομπόνι του Αντώνη Ανδρέου και το ακορντεόν του Τσεβά σε πρώτο επίπεδο, καθώς και τη χρήση ροκ μπάντας. Προς το τέλος, βέβαια, το κομμάτι παραδίνεται σε μια ενορχηστρωτική σαλάτα. Ερμηνευτικά, η Τσανακλίδου κερδίζει, αφού αξιοποιεί τις υποκριτικές ικανότητες της στην υπηρεσία του τραγουδιού.

• ΚΑΛΗΝΥΧΤΑ

Κλασική ροκιά α λα Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, με τους κάπως αντιφατικούς στίχους του Γιάννη Μαύρου, εφόσον αρχίζουν μεν με την άποψη περί αρχής και τέλους κάθε πράγματος, τελειώνουν δε με την αγάπη της ηρωίδας να διαφοροποιείται απ' όλο αυτό, να μην έχει δηλαδή τέλος. Ερμηνευτικά, η Τσανακλίδου εδώ θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ο θηλυκός... Βασίλης Παπακωνσταντίνου, κι αυτό δεν αποτελεί μομφή σε καμία περίπτωση.

• ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ

Καταπληκτικός ο Φαραζής σ' αυτό το κομμάτι, υπηρετώντας τη σύνθεση του Θοδωρή Οικονόμου. Οι στίχοι του Σταύρου Σταύρου διέπονται από ορισμένες μεταφυσικές ανησυχίες, καθώς η ηρωίδα αναζητά τον Παράδεισο, τον οποίο έχασε με την ενηλικίωσή της και φοβάται μην και δεν τον βρει μεταθανάτια. Αυτός ο Παράδεισος είναι και μια όψη του έρωτα. Απροσδόκητο το πώς η μικρούλα Ανδρομάχη Μπαρμπαγάλα, ένα παιδί τόσο μικρής ηλικίας, τραγουδάει το δικό της μέρος για αρκετή ώρα, δίνοντας μια χαριτωμένη νοσταλγική νότα στο κομμάτι. Χαμηλότονη, και ως εκ τούτου υπέροχη η ερμηνεία της Τσανακλίδου.

• ΕΞΟΔΟΣ

Πολύ ποιητικίζουσα και νοσταλγική η έξοδος του cd με φράσεις απ' όλα τα τραγούδια που ακούσαμε. Το theremin μέσα από τους προγραμματισμούς του Δημήτρη Μπαρμπαγάλα εντείνει τη νοσταλγική διάθεση, σαν να λυπεί τον ακροατή για το ηχογράφημα που έφτασε στο τέλος του.

• ΚΑΛΗΝΥΧΤΑ (REMIX ΒΥ MIKAEL DELTA)

Ο Μιχάλης Δέλτα έδωσε τη χορευτική βερσιόν του τραγουδιού των Λ. Μαχαιρίτσα / Γ. Μαύρου με τον ήχο του προσωπικού του ηλεκτρονικού σύμπαντος. Η Τσανακλίδου, απολύτως εντός κλίματος.

• ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Βιβλιοθήκη, Πέμπτη 17 Δεκεμβρίου 2009

ΛΕΝΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ: Κι όμως, κάποτε είχα αποκηρύξει το «Σαμποτάζ»

Η Λένα Πλάτωνος ήταν εξαρχής ρηξικέλευθη. Λες και το προέβλεπε ο τίτλος του πρώτου της προσωπικού δίσκου, που με τους στίχους της Μαριαννίνας Κριεζή και τις ερμηνείες της Σαβίνας Γιαννάτου και του Γιάννη Παλαμίδα, ήταν ένα πραγματικό «Σαμποτάζ» (Λύρα, 1981) στην καθεστηκυία μουσική πράξη.

Τότε που μάθαινε την κονσόλα και μας μάθαινε τον ηλεκτρονικό ήχο

Τα περίεργα ηχητικά περιβάλλοντα, το σινθεσάιζερ κι ο υπερρεαλιστικός στίχος, στοιχεία στα οποία εκείνη έκτοτε αφοσιώθηκε, ήταν μια απρόβλεπτη επιλογή για μια πιανίστα απόφοιτο του Ωδείου Αθηνών, υπότροφο της Ακαδημίας της Βιέννης και κόρη του πιανίστα και συνθέτη της Λυρικής Σκηνής Γεωργίου Πλάτωνος. Ισως πάλι να μην ήταν τόσο απρόβλεπτη, αν σκεφτεί κανείς ότι όταν κυκλοφόρησε το «Σαμποτάζ» η Πλάτωνος είχε ήδη θητεύσει στο χατζιδακικό Γ' Πρόγραμμα.

Πέρασαν έκτοτε 28 χρόνια και 14 δίσκοι, συμπεριλαμβανομένων και των πιο πρόσφατων «Ημερολογίων» (Οδός Πανός, 2008) που έγιναν αιτία για τη μεγάλη συναυλία της, πέρσι στο Ηρώδειο. Εκείνο το βράδυ όταν «η αγάπη του κόσμου μού ερχόταν σε κύματα που τα αισθανόμουν σωματικά», αποφάσισε να δηλώσει: «Επέστρεψα».

Αποδεικνύει ότι το εννοεί με τη συναυλία που θα δώσει στο «Παλλάς» στις 20 Οκτωβρίου, με τη Γιαννάτου και τον Παλαμίδα. Την περιμένει με την καθημερινότητά της να κυλά μεταξύ Ιντερνετ, ποίησης και ζωγραφικής. Ενώ υπόσχεται σύντομα έναν καινούργιο δίσκο-έκπληξη, αλλά και τη στήλη που θα συνυπογράφει απ' τις 2 Οκτωβρίου με τον κινηματογραφιστή Αντώνη Μποσκοΐτη στις σελίδες της «Βιβλιοθήκης». Το περιεχόμενό της ένα μικρό σαμποτάζ των παραδοσιακών όρων της δισκοκριτικής...

Πώς είχε γεννηθεί το «Σαμποτάζ»;

«Είχα γνωρίσει τη Μαριαννίνα Κριεζή στο Γ' Πρόγραμμα κι επειδή είχαμε πολύ επιτυχημένη συνεργασία, θελήσαμε να την προχωρήσουμε και μετά το τέλος του χατζιδακικού Τρίτου, κάνοντας ένα δίσκο. Αρχίσαμε να τον φτιάχνουμε έχοντας υπόψη μας τη φωνή της Σαβίνας. Εκείνη, ξέροντας ότι γυρεύω και μια ανδρική φωνή με δυνατότητες, με έφερε σε επαφή με τον Γιάννη Παλαμίδα. Πήγα και τον άκουσα στη συναυλία των Apocalypsis, μια μέρα πριν τον μεγάλο σεισμό του '81: 23 Φεβρουαρίου. Του ζήτησα να περάσει από το σπίτι για οντισιόν. Εκτοτε γίναμε φίλοι».

Χρησιμοποιήσατε το σινθεσάιζερ, σε μια εποχή που δεν το συνήθιζαν ή δεν το ήξεραν. Πόσο τολμηρή επιλογή ήταν αυτή;

«Επειδή το έκανα εγώ η ίδια, δεν ξέρω ακριβώς πόσο τολμηρή ήταν. Το σινθεσάιζερ αν και το είχα ήδη ένα χρόνο σπίτι μου, το είχα δοκιμάσει ελάχιστα και είχα φοβηθεί τις άπειρες δυνατότητές του. Είχα αποφασίσει να το χρησιμοποιώ με έλεγχο».

Οταν βγήκε ο δίσκος υπήρξαν αντιδράσεις;

«Υπήρξαν. Είχα στενοχωρηθεί και υπήρξε μάλιστα και μια περίοδος που τον είχα αποκηρύξει. Δεν θυμάμαι ακριβώς γιατί. Μάλλον είχα παρασυρθεί από κάποιους που μου έλεγαν "τι είναι αυτό που έκανες"».

Η πρώτη ηλεκτρονική μελωδία που σας είχε τραβήξει την προσοχή ποια ήταν;

«Η μουσική των Pink Floyd που εμπεριείχε ηλεκτρικογενή πράγματα, αν και τότε τα μουσικά όργανα δεν ήταν ακριβώς ηλεκτρονικά, αλλά αναλογικά -όπως και το δικό μου το σινθεσάιζερ. Μου άρεσε πολύ και το Oxyzen του Ζαν-Μισέλ Ζαρ».

Είχατε όμως γεννηθεί σ' ένα σπίτι «βαφτισμένο» στην κλασική μουσική. Τι διαδρομή κάνατε μέχρι την ηλεκτρονική;

«Από παιδάκι μου άρεσαν τα τραγούδια, ελληνικά και ξένα. Εβαζα πολύ ραδιόφωνο. Αργότερα στα 11-12 ανακάλυψα τον Πρίσλεϊ. Στην εφηβεία μου, όταν εμφανίστηκαν πλέον οι χίπις και η ροκ μουσική, ενθουσιάστηκα κι άρχισα να παίζω στο πιάνο και να τραγουδώ τέτοια κομμάτια. Παράλληλα όμως με ενδιέφερε πολύ και το λαϊκό τραγούδι. Το τραγουδούσα στις ταβέρνες και τα κουτούκια που πηγαίναμε πολύ τότε -ήταν μόδα. Αγάπησα και το ζεϊμπέκικο -από μικρή το χορεύω. Ολα αυτά παράλληλα με τις σπουδές μου στο πιάνο και την κλασική μου παιδεία».

Ο Χατζιδάκις είχε πρώτος διακρίνει το ταλέντο σας, λέγοντας την περίφημη φράση «Ο νέος Χατζιδάκις είναι γυναίκα και λέγεται Λένα Πλάτωνος».

«Το είχε πει μπροστά στους μουσικούς μου και στους δικούς του, μια μέρα που συναντηθήκαμε καθώς τελείωνε μια δικιά μου πρόβα και άρχιζε η δικιά του για τη "Μελισσάνθη". Την ίδια εποχή παρακολούθησε μια συναυλία στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς με τραγούδια μου πάνω σε ποίηση Καρυωτάκη και Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ. Με πήρε τηλέφωνο, κατενθουσιασμένος, απ' τον δρόμο. Μου είπε ότι θέλει να τα βάλει στη συναυλία, που θα έδινε παρουσιάζοντας την "Εποχή της Μελισσάνθης" και να μου κάνει δίσκο. Ετσι έγινε και με προλόγισε με καταπληκτικά λόγια. Να 'ναι καλά εκεί που βρίσκεται...».

Είχε προηγηθεί το Τρίτο...

«Ηταν για όλους μας ένα Γυμνάσιο κι ο Χατζιδάκις ένας εξαιρετικός δάσκαλος που μας άφηνε να εκφραστούμε και να πειραματιστούμε. Ηταν δάσκαλος, πατέρας και μητέρα μαζί».

Ηταν όμως δίκοπο μαχαίρι το γεγονός ότι ξεκινήσατε πολλοί νέοι σε τέτοιες ιδανικές συνθήκες; Μετά;

«Μετά βρεθήκαμε μετέωροι κι όποιος είχε τα κότσια συνέχισε».

Εξακολουθείτε να εντοπίζετε τους καινούργιους στην ηλεκτρονική σκηνή;

«Βέβαια. Τους παρακολουθώ και από το My Space και πολλοί μουσικοί από κει γίνονται φίλοι μου. Εχω ξεχωρίσει αξιολογότατες περιπτώσεις που κάνουν σταθερά βήματα ξέροντας τι γυρεύουν».*

«Ετοιμάζω Καβάφη ηλεκτρονικό και αντισυμβατικό»

Τώρα ετοιμάζετε κι έναν καινούργιο δίσκο. Θα είναι στο πνεύμα των «Ημερολογίων»;

«Οχι. Μελοποιώ κάποια ποιήματα του Καβάφη: "Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους", "Τα Παράθυρα", "Η Πόλις". Οταν τα ολοκληρώσω -έχω φτάσει περίπου στη μέση- θα τα ερμηνεύσει ο Παλαμίδας».

Υπάρχει η άποψη ότι ο Καβάφης δεν μελοποιείται...

«Εγώ αυτή τη στιγμή μπορώ να τον μελοποιήσω και το κάνω. Αλλά παλαιότερα είχα κι εγώ τη γνώμη ότι δεν μελοποιείται. Ο Καβάφης μού ήρθε στο μυαλό σαν κομήτης πριν από κάμποσους μήνες και έβαλα ένα στοίχημα με τον εαυτό μου. Γι' αυτό και δεν έλεγα σε κανέναν τι κάνω, πριν ολοκληρώσω τουλάχιστον μερικά από τα ποιήματά του. Τον κάνω φυσικά ηλεκτρονικό, πολύ αντισυμβατικό. Εχω και κάποια ιμπρεσιονιστικά στοιχεία κυρίως για τα ηδονικά του ποιήματα, όπως το "Μακριά", εκείνο που λέει "αυτή τη μνήμη θέλω να την πω, μα έτσι εσβήσθη πια σαν τίποτα δεν απομένει..."».

• Της ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2009

Δεύτερο «Σαμποτάζ» στην απομόνωσή της

• ΠΑΛΛΑΣ: ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

«Το «Σαμποτάζ» γεννιόταν και γύρω μας υπήρχε μια ερωτική ατμόσφαιρα. Υπήρχε φόρτιση, ενέργεια, φανταστική ενέργεια. Μέσα σ' αυτήν τη χαρά βγήκε ο δίσκος. Η Μαριανίνα έγραφε συνέχεια. Εγώ σηκωνόμουν τις νύχτες από το κρεβάτι, πήγαινα στο συνθεσάιζερ και δοκίμαζα τους ήχους...».

Η Λένα Πλάτωνος εν μέσω της Ελλης Πασπαλά και του Γιάννη Παλαμίδα στο Ηρώδειο πέρυσι το καλοκαίρι, που επανήλθε θριαμβευτικά, κάτω σε φωτογραφία της εποχής του «Σαμποτάζ»

Ετσι περιέγραφε η Λένα Πλάτωνος σε παλιότερη συνέντευξή της στον «Μελωδία», τις μέρες δημιουργίας ενός άλμπουμ εμβληματικού για την ελληνική μουσική. Το «Σαμποτάζ» (Lyra, 1981) ήταν η πρώτη κι εξαρχής ρηξικέλευθη δισκογραφική εμφάνιση εκείνης που τα επόμενα χρόνια χαρακτηρίστηκε δικαίως «ιέρεια της ελληνικής electronica». Η μουσική πρωτοπορία της Λένας Πλάτωνος, με τους στίχους της Μαριανίνας Κριεζή, «ίδρυσαν» για χάρη των 13 τραγουδιών του «Σαμποτάζ» και την ξεχωριστή ερμηνευτική σχολή που εκπροσώπησαν ιδανικά η Σαβίνα Γιαννάτου και ο Γιάννης Παλαμίδας.

Με αφορμή το «Σαμποτάζ», 28 χρόνια μετά την κυκλοφορία του, η Πλάτωνος θα συναντήσει ξανά τη Σαβίνα Γιαννάτου και τον Γιάννη Παλαμίδα για μία και μοναδική συναυλία στο «Παλλάς» στις 20 Οκτωβρίου. Η συνθέτρια είχε άλλωστε υπαινιχθεί ότι είναι αποφασισμένη να εγκαταλείψει την απομόνωσή της, όταν πέρυσι το καλοκαίρι στη μεγάλη της συναυλία στο Ηρώδειο, πρώτη της live εμφάνιση ύστερα από χρόνια, είχε πει συγκινημένη: «επανήλθα».

Η Πλάτωνος επανήλθε με κατοχυρωμένη πλέον την ιδιότητα της πρωτοπόρου που «εφηύρε» την ελληνική ηλεκτρονική μουσική. Μέχρι τον πιο πρόσφατο δίσκο της τα «Ημερολόγια» («Οδός Πανός», 2007) εξέλιξε το μουσικό της ιδίωμα, τοποθετώντας την ποίησή της στα ιδιόρρυθμα, ηχητικά της περιβάλλοντα, υπέρ ακόμα ενός δίσκου-αναφοράς για την ελληνική δισκογραφία. Είχε μεσολαβήσει φυσικά η περίφημη «Λιλιπούπολη», αλλά και τα άλμπουμ «Γκάλοπ», «Μάσκες Ηλίου», «Λεπιδόπτερα».

Η συναυλία περιστρέφεται ωστόσο γύρω από εκείνον τον πρώτο δίσκο. Και με αυτόν αφορμή, εξασφαλίζει για το «Παλλάς» μια από τις σπάνιες ζωντανές εμφανίσεις της Πλάτωνος. Το ίδιο ισχύει και για τον επί χρόνια απόντα Γιάννη Παλαμίδα (που κι αυτός επανεμφανίστηκε πέρυσι χάρη στον δίσκο του «Δωρητής Σώματος», που κυκλοφόρησε επίσης από την «Οδό Πανός»). Η επανασύνθεση της παλιάς εκείνης ομάδας χρειάζεται και την ιδιαίτερη φωνή της Γιαννάτου για να ανασυνθέσει το κλίμα και την ατμόσφαιρα τραγουδιών, όπως το «Κοπερτί», οι «Πιγκουίνοι», ο «Μανιτού», η «Γαλάζια Κιθάρα». Τραγουδιών δηλαδή που σπάνια -αν όχι ποτέ- ακούγονται στα ραδιόφωνα. Μαζί με την Πλάτωνος, τον Παλαμίδα και την Γιαννάτου θα είναι και οι Στέργιος Τσιρλιάγκος (πλήκτρα), Στράτος Σπηλιωτόπουλος (κιθάρα), Chico (τύμπανα) και Vlastur (μπάσο).

**Εισιτήρια για τη συναυλία της Λένας Πλάτωνος θα προπωλούνται από τη Δευτέρα στα ταμεία του «Παλλάς» (Βουκουρεστίου 5, τηλ.210-3213100). Με πιστωτική κάρτα στο τηλέφωνο 210-8108181 και μέσω Διαδικτύου στο www.ellthea.gr.

• Ν. ΧΑΤΖ.,Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου 2009